Waarom voel ik me verantwoordelijk voor iedereen?
Bijgewerkt op: 28 aug
Kort gezegd: Je voelt je niet verantwoordelijk voor iedereen omdat je te verantwoordelijk bent. Vaak probeert je systeem vooral de verbinding veilig te houden. Als de ander gerust is, mag jij misschien ook even zakken. Daardoor ervaar je zorgen niet alleen als liefdevol, maar soms ook als noodzakelijk. Afstemmen en aanpassen kunnen dan manieren worden om de spanning beheersbaar te houden.
Een dag in het leven van...
Je bent nog maar net thuis van je werk en je voelt het al. Het wordt weer zó'n avond...
Je partner is stiller dan anders.
Een kind vraagt tegelijk om aandacht.
Er ligt nog een bericht van een collega waarop je "eigenlijk nog even" moet reageren.
En ergens, nog voor iemand iets echt van je vraagt, ben jij intern aan het incalculeren.
Wie heeft je nodig?
Wat is nu het dringendst?
Waar kan het mislopen als jij het niet opvangt?
En terwijl je je jas nog aanhebt bedenk je jezelf:
"Waarom heb ik het gevoel dat ik alles moet oplossen en dragen?" "Ik heb precies geen enkel moment rust!"
Bij die gedachte merk je dat je lichaam zich schrap zet. Nochtans, niet anders dan anders. Een dag zoals vele anderen.
Op dat moment denk je dat je aan het zorgen bent, maar vaak ben je op dat moment vooral aan het voorkomen.
Voorkomen dat iemand teleurgesteld geraakt of boos wordt of er ruzie ontstaat.
Kortom dat de sfeer kantelt. Dat iets escaleert.
Omdat jij dan later met de gevolgen zit.
Je regelt, onthoudt, anticipeert.
Jij bent degene die nog even checkt of alles in orde is.
Die spanning in een ruimte snel oppikt. Die voelt wanneer iemand afhaakt, geïrriteerd raakt of iets niet uitspreekt. Veel mensen krijgen daar waardering voor. Je bent betrokken. Betrouwbaar. Zorgzaam.
Alleen is dat niet het hele verhaal...
Waarom deze reflex vaak juist onder spanning verschijnt
Voor veel mensen ontstaat deze beweging niet op rustige momenten, maar precies wanneer de spanning oploopt. In de supermarkt als je kind begint te huilen en je de blikken van anderen voelt. Op het werk wanneer een collega kort reageert en jij meteen denkt dat je iets moet rechtzetten. In het verkeer wanneer iemand snauwt en jij de rest van de rit bezig blijft met de vraag of jij iets verkeerd deed.
Je hoofd schiet dan snel in activiteit. Wat kan ik doen? Wat moet ik opvangen? Hoe hou ik dit draaglijk voor iedereen? Maar onder die mentale snelheid gebeurt er vaak nog iets anders. Je adem wordt oppervlakkiger. Je buik spant op. Je kaken zetten zich vast. Je aandacht gaat naar buiten, naar de ander, naar de omgeving. Minder naar jezelf.
Dat is een belangrijke verschuiving. Het gaat dan niet meer alleen over verantwoordelijkheid. Het gaat over het verliezen van je eigen positie.
Veel mensen denken: ik neem gewoon veel op mij. Of: ik ben nu eenmaal gevoelig. Maar vaak ligt er iets subtielers onder. Je systeem heeft ergens geleerd dat afstemmen op de ander veiliger is dan trouw blijven aan wat jij voelt. Zeker wanneer er spanning in de lucht hangt.
Dan wordt verantwoordelijkheid geen vrije keuze meer, maar een automatische beschermingsbeweging.
Het probleem is niet dat je zorgt
Zorgen voor anderen is op zich niet verkeerd. Verantwoordelijkheid opnemen evenmin.
Het wordt pas zwaar wanneer jij jezelf systematisch mee van de vergelijking haalt.
Dat zie je vaak pas later op de dag. Wanneer iedereen eindelijk rustig is en jij in de zetel opmerkt hoe uitgeput je bent. Of geïrriteerd raakt om iets kleins. Of merkt dat je weer niet gegeten hebt, geen pauze nam, je eigen grens niet voelde en nu eigenlijk geen zin meer hebt in contact.
Soms is het niet eens zichtbaar voor anderen.
Je blijft vriendelijk naar anderen toe, maar in jezelf ben je eigenlijk al lang weg.
Dat is vaak het pijnlijke stuk.
Je doet veel om de verbinding te bewaren, maar verliest onderweg de verbinding met jezelf.
En hoe vaker dat gebeurt, hoe vanzelfsprekender het lijkt. Je merkt misschien nog wel dat je moe bent, maar niet meer dat je voortdurend aan het scannen bent.
Niet meer dat je in elk gesprek mee de emotionele temperatuur bewaakt.
Niet meer dat je lichaam nauwelijks nog echt landt zolang er iets of iemand op jou lijkt te leunen.
Waar deze reflex vaak echt over gaat
Je voelt je niet verantwoordelijk voor iedereen omdat jij per definitie te verantwoordelijk bent.
Vaak voel je je verantwoordelijk omdat jouw systeem spanning probeert te reguleren via de ander.
Als de ander gerust is, mag jij misschien zakken. Als de sfeer goed blijft, hoef jij misschien niet langer alert te blijven. Als niemand ontploft, afhaakt of teleurgesteld is, lijkt er even veiligheid.
Dat maakt het patroon moeilijk om te doorbreken. Moreel kan het als juist en passend ervaren worden. Maar het patroon is vaak fysiologisch gedreven.
Je lichaam heeft geleerd dat contact bewaken, vooruitdenken en aanpassen helpt om spanning beheersbaar te houden.
Niet uit zwakte, maar omdat je systeem efficiënt is en teruggrijpt naar wat ooit gewerkt heeft.
Binnen Aceso noemen we dit patroon het patroon van een Pleaser.
Niet als label, maar als herkenbare beschermingsbeweging [Aanwezig blijven onder spanning leren].
De Pleaser probeert meestal niet gewoon lief of braaf te zijn.
Dit patroon probeert contact, verbinding en veiligheid te beschermen door zichzelf naar op de 2de plaats te zetten.
Het voorkomt frictie, leest de ander snel en neemt verantwoordelijkheid op, waar niet altijd om gevraagd wordt.
Op korte termijn creëert dit vaak rust.
Op langere termijn kan het relationeel en voor de persoon zelf veel kosten.
Hoe dit eruitziet in gewone momenten
Stel dat iemand niet reageert op een bericht. Voor de buitenwereld is er niets gebeurd.
Maar in jou begint het al te borrelen.
Heb ik iets verkeerd gezegd?
Is die persoon gekwetst?
Moet ik nog eens sturen?
Moet ik mezelf verantwoorden waarom ik graag meteen een antwoord wens?
Voor je het weet ben je een hele innerlijke dialoog aan het voeren over iets wat nog niet eens bevestigd is.
Of op het werk.
Een vergadering loopt stroef. Niemand neemt initiatief. Er valt een stilte.
En jij hoort jezelf alweer zeggen dat jij het wel oppakt.
Niet omdat je het echt wil, maar omdat de spanning van die stilte bijna niet te verdragen is.
Of thuis. Je partner is moe en kortaf. In plaats van te voelen wat dat met jou doet, ga je meteen zoeken hoe je het lichter kunt maken. Je praat zachter, wordt behulpzamer, stelt je eigen frustratie uit.
Later die avond voel je dat er iets wringt, maar je kunt niet goed zeggen wat.
Alsof jij degene bent geworden die de sfeer moest dragen.
In al die situaties is de context anders, maar de beweging lijkt opvallend op elkaar.
Er ontstaat spanning. Je aandacht verschuift naar de ander, nog vóór je hebt gevoeld wat er in jezelf gebeurt. Pas veel later merk je hoeveel ruimte je onderweg aan jezelf bent kwijtgeraakt.
Waarom inzicht alleen vaak niet genoeg is
Misschien weet je perfect dat je te veel opneemt. Misschien heb je jezelf al vaak voorgenomen om [Waarom ‘grenzen aangeven’ vaak niet werkt, en wat wel...], minder te pleasen, duidelijker nee te zeggen.
En toch gebeurt het opnieuw.
Begrijpen is iets anders is dan aanwezig kunnen blijven op het moment van de spanning zelf.
Wanneer spanning stijgt, schakelt je systeem sneller dan je inzicht.
Je hoeft dan niet nog meer analyse, maar meer vermogen om in je lijf te blijven terwijl de ander ontevreden, afwezig, boos of teleurgesteld mag zijn.
Dat is iets heel anders.
Duurzame verandering bekom je niet van vandaag op morgen. Duurzame verandering in dit patroon impliceert
Niet harder worden.
Niet niemand nooit meer te helpen.
Je leert opmerken: wat is mijn verantwoordelijkheid, waar ligt die van de ander, en wat gebeurt er tussen ons? En kun je daarbij blijven zonder jezelf meteen op te offeren?
Wat er verandert wanneer je je eigen plek terug op de juiste plaats zet
Een aantal voorbeelden uit de praktijk:
Je merkt bijvoorbeeld in een gesprek dat je borst zich opspant op het moment dat een gezinslid diep en luid zucht.
Je voelt de impuls om het op te lossen, maar je doet 'niets'.
Je ademt.
Je wacht.
Je laat een stilte bestaan zonder ze meteen te vullen.
Soms ontdek je dat je wilt helpen of de andere bevragen wat er scheelt en hoe jij kan helpen.
Soms merk je dat je eigenlijk al een hele tijd over je grens was gegaan
Deze nieuwe ervaringen en nuances maakt verantwoordelijkheid duidelijker en zuiverder.
Je draagt niet langer alles wat loskomt in een ruimte.
Je kiest bewuster wat van jou is.
Daardoor wordt zorg niet kleiner, maar eerlijker.
Minder gedreven. Minder vermoeiend. Meer gedragen van binnenuit.
Voor veel mensen in mijn praktijk is dat een ongekende ervaring.
Dat je betrokken kunt zijn zonder jezelf te verliezen. Dat iemand teleurgesteld mag zijn zonder dat jij onmiddellijk moet herstellen.
Dat er spanning mag bestaan zonder dat jij ze volledig moet absorberen.
Als dit herkenbaar is, lees dan ook verder over [Waarom mensen zichzelf verliezen onder spanning].
Vaak ligt daar nog een diepere laag onder dezelfde vraag.
Zodat jij stap voor stap terug kan keren naar je eigen plek.
Lees verder
Herken je dit patroon in jezelf? In de [Blijf bij jezelf: waarom je jezelf verliest onder spanning en hoe je opnieuw aanwezig leert blijven]-cornerstone lees je meer over hoe je je eigen plek terugvindt.
Wil je hier concreet mee aan de slag binnen de groep?
Meld je aan voor de wachtlijst van Aceso traject Blijf bij jezelf om als eerste te horen wanneer een nieuw traject start.
