Waarom mensen zichzelf verliezen onder spanning
- Matthieu Bosmans
- 25 mei
- 5 minuten om te lezen
Je merkt het vaak pas achteraf.
Wanneer je thuiskomt en plots uitgeput bent.
Wanneer je blijft nadenken over een gesprek dat eigenlijk al voorbij is.
Wanneer je opnieuw hebt toegestemd terwijl je lichaam eigenlijk al lang “nee” heeft beslist.
Of wanneer je merkt dat je veel harder reageert dan je eigenlijk wilde.
Veel mensen stellen zich dan dezelfde vraag:
“Waarom gebeurt dit telkens opnieuw?”
Veel mensen begrijpen eigenlijk vrij goed:
– welke relaties hen uitputten
– waarom ze zichzelf aanpassen
– waarom ze blijven nadenken
– waarom bepaalde situaties zoveel spanning geven
Maar toch verliezen ze zichzelf opnieuw zodra spanning stijgt.
Dat heeft niets met sterkte/zwakte/wilskracht te maken,
maar omdat spanning hun positie verandert.
Waarom mensen zichzelf verliezen onder spanning
Mensen verliezen zichzelf meestal niet wanneer alles rustig, veilig en overzichtelijk voelt.
Het gebeurt:
– wanneer iemand teleurgesteld kijkt
– wanneer conflict dreigt
– wanneer verwachtingen stijgen
– wanneer nabijheid belangrijk wordt
– wanneer je het gevoel krijgt iemand te kunnen verliezen
– wanneer je onder druk komt te staan
– wanneer je je bekeken, afgewezen of overvraagd voelt
In die situaties wordt het uitdagender om bij jezelf te blijven.
Sommigen doen dan harder hun best.
Anderen trekken zich terug.
Noch anderen gaan analyseren of verantwoordelijkheid nemen over zaken waar ze zich niet mee bezig te houden hebben.
Meestal gebeuren die reacties dat sneller dan bewust denken.
Het lichaam heeft ooit geleerd dat die reactie bescherming gaf.
Patronen zijn vaak georganiseerde vormen van bescherming
Binnen Aceso kijken we daarom niet alleen naar gedrag,
maar naar de manier waarop iemand veiligheid probeert te organiseren onder spanning.
Sommige mensen zoeken voortdurend beweging, nieuwe inzichten of verandering.
Anderen blijven vasthangen in oude gesprekken en onafgewerkte emoties.
Sommigen organiseren hun aandacht voortdurend rond de noden van anderen.
Anderen proberen controle te houden via competentie, performen of imago.
Nog anderen maken zichzelf kleiner zodra ze zichtbaar worden.
Die reacties lijken verschillend,
maar hebben vaak één gemeenschappelijk doel:
veilig blijven in contact, spanning of onzekerheid.
Wat ooit bescherming was, kan later positieverlies worden
Veel patronen ontstaan niet zomaar.
Ze ontwikkelen zich vaak in contexten waarin iemand:
– zich sterk moest houden
– zich voortdurend moest aanpassen
– conflicten moest vermijden
– emotioneel beschikbaar moest blijven
– weinig ruimte had voor eigen noden
– erkenning kreeg via presteren of zorgen
– veiligheid verloor zodra hij te zichtbaar werd
Het lichaam leert daaruit:
“Zo blijf ik verbonden.”
Of: “Zo voorkom ik afwijzing, conflict of verlies.”
Alleen blijven die reacties vaak actief,
lang nadat de oorspronkelijke situatie veranderd is.
Daardoor reageren veel mensen niet alleen op wat er nu gebeurt,
maar ook op wat hun systeem verwacht dat er zou kunnen gebeuren.
Waarom inzicht vaak onvoldoende verandert
Dat is ook waarom veel mensen blijven vastlopen ondanks:
– therapie
– boeken
– podcasts
– zelfreflectie
– inzicht in hun verleden
Je kan perfect begrijpen waarom je pleast,
en het toch opnieuw doen zodra iemand ontgoocheld kijkt.
Je kan weten dat iets niet gezond is,
en toch blijven doorgaan.
Je kan voelen dat je grens bereikt is,
en toch opnieuw uitleggen waarom je nog even zal volhouden.
Waarom?
Omdat inzicht niet automatisch betekent dat je zenuwstelsel iets anders kan dragen op het moment zelf.
Onder spanning neemt oude bescherming het vaak opnieuw over.
Dan verdwijnt onderscheid.
Je voelt nog wel iets,
maar:
– je raakt jezelf kwijt in de reactie van de ander
– je begint te forceren
– je gaat overnemen
– je begint te analyseren
– je probeert harmonie te herstellen ten koste van jezelf
– je legt grenzen uit in plaats van ze na te komen
– je probeert controle te houden om onrust niet te hoeven voelen
Veel mensen merken hun grens pas wanneer ze al geïrriteerd reageren.
Of pas wanneer hun lichaam eindelijk begint tegen te spreken.
De vijf beschermingspatronen binnen Aceso
Binnen Aceso werken we met herkenbare beschermingspatronen.
Niet als persoonlijkheidstypes of labels,
maar als manieren waarop mensen zichzelf proberen veilig te houden onder spanning.
De Zoeker
Zoekt veiligheid via:
– verandering
– nieuwe inzichten
– potentieel
– beweging
Voelt zich vaak levendig bij nieuwe ideeën,
maar verliest richting zodra verdieping, herhaling of beperking ontstaat.
Blijft zoeken naar:
– nieuwe systemen
– nieuwe plannen
– nieuwe mogelijkheden
Alsof rust gelijkstaat aan stilstand.
De Tijdreiziger
Blijft mentaal of emotioneel hangen in:
– oude gesprekken
– onafgewerkte emoties
– herkauwen
– analyse
Speelt gesprekken opnieuw af onder de douche, tijdens het wandelen of vlak voor het slapen.
Niet omdat loslaten niet wil,
maar omdat het systeem blijft zoeken naar afronding.
De pleaser
Organiseert aandacht voortdurend rond:
– harmonie
– afstemming
– de noden van anderen
Voelt vaak sneller spanning bij de teleurstelling van anderen dan bij eigen uitputting.
Zegt: “maakt niet uit” terwijl het lichaam eigenlijk al lang over zijn grens zit.
Schone Schijn
Probeert veiligheid te bewaren via:
– competentie
– controle
– performen
– sterk blijven
Heeft vaak moeite met:
– niet-weten
– zichtbare imperfectie
– hulp vragen
– kwetsbaarheid tonen zolang iets nog chaotisch voelt
De Underdog
Maakt zichzelf kleiner zodra zichtbaarheid of invloed ontstaat.
Voelt vaak veel.
Ziet veel.
Maar houdt zichzelf structureel op de achtergrond.
Wacht op toestemming om ruimte in te nemen,
zelfs wanneer de capaciteit eigenlijk al aanwezig is.
Het doel is niet jezelf “fixen”
Binnen Aceso worden deze patronen niet gezien als fouten.
Het zijn vaak intelligente vormen van bescherming.
De vraag is dus niet:
“Hoe raak ik van mijn patroon af?”
Maar eerder:
“Wat gebeurt er met mij onder spanning?”
Wanneer verlies ik onderscheid?
Wanneer raak ik mezelf kwijt?
Wanneer begin ik automatisch te beschermen in plaats van aanwezig te blijven?
Daar ontstaat verandering.
Niet door jezelf harder te corrigeren,
maar door spanning vroeger te leren herkennen,
zodat je positie niet telkens volledig verdwijnt wanneer het er echt toe doet.
Verandering begint vaak kleiner dan mensen denken
Veel mensen zoeken een grote doorbraak.
Maar in de praktijk ontstaat verandering vaak subtieler.
Bijvoorbeeld:
– iets sneller merken dat je lichaam aanspant
– opmerken dat je begint te pleasen
– voelen dat je wil verdwijnen
– herkennen dat je opnieuw controle probeert te nemen
– merken dat je blijft herhalen in je hoofd
– kunnen blijven terwijl spanning beweegt
– voelen dat je versnelt nog vóór je hoofd begrijpt waarom
Dat lijken kleine dingen.
Maar precies daar ontstaat opnieuw keuzevrijheid.
Sommige mensen merken pas hoe gespannen ze waren wanneer het eindelijk stil wordt.
Anderen voelen hun eigen nood pas wanneer ze stoppen met zorgen voor iedereen rondom hen.
Daar begint vaak de eerste echte verschuiving.
Waarom herkenning vaak zoveel opluchting geeft
Veel mensen denken jarenlang:
“Er klopt iets niet met mij.” Maar dat is niet waarom mensen zichzelf verliezen onder spanning. Dit creëert een valse overtuiging dat je er niets aan kan veranderen. Dat er iets fundamenteels mis is.
Tot ze plots merken:
“Mijn systeem probeert me eigenlijk te beschermen.”
Dat verschil is belangrijk.
Want zodra bescherming zichtbaar wordt,
ontstaat er:
– meer mildheid
– meer richting
– meer onderscheid
– meer ruimte om andere ervaringen op te bouwen
Niet door jezelf weg te duwen,
maar door aanwezig te blijven terwijl spanning zichtbaar wordt.
Veel mensen proberen zichzelf te veranderen,
terwijl hun lichaam eigenlijk bescherming probeert vol te houden.
Pas wanneer zichtbaar wordt wat je systeem onder spanning automatisch probeert te organiseren, ontstaat er opnieuw keuzevrijheid.
Niet omdat spanning verdwijnt.
Maar omdat je jezelf minder snel verliest wanneer ze verschijnt.
Opmerkingen