Wat is het verschil tussen mezelf beschermen en bij mezelf blijven?

Kort gezegd: Van buiten lijken ze hetzelfde. Jezelf beschermen is een actie, bij jezelf blijven is wat er op dat moment van jou beschikbaar blijft. Het verschil zit niet in wat je doet, maar in of het voor jou een keuze is of een reactie waarin je meegenomen wordt.

Een collega stelt tijdens een vergadering een vraag die je even van je melk brengt. Ze hoeft niet meteen beantwoord te worden, dus je zegt: “Laten we dat later bekijken.”

Die week gebeurt dat twee keer.

De eerste keer kies je daar bewust voor. Dit is niet het moment, er liggen andere dingen op tafel en je komt er later op terug. Dat doe je ook.

De tweede keer zeg je precies hetzelfde. Alleen hoop je deze keer vooral dat het onderwerp daarmee van tafel is. Dringend of niet: je bent het liever kwijt dan rijk.

Twee momenten die hetzelfde lijken. Doch voor jou een heel andere beleving.

Jezelf beschermen is iets wat je (on)bewust doet: je neemt concrete actie, zoals afstand nemen, meegaan, verantwoorden, zwijgen,... omdat die actie je helpt iets te hanteren dat op dat moment te veel is.

Bij jezelf blijven is geen zichtbare actie maar wat er op dat moment van jou beschikbaar blijft: kun je nog merken wat jij ervan vindt, wat je wilt, en of er meer dan één reactie mogelijk is? Dezelfde beschermende actie of handeling kan met of zonder dat gebeuren.

Beschermen is niet verkeerd.

En bij jezelf blijven betekent niet dat je nooit afstand neemt of nooit meegaat.

Waarom ze zo op elkaar lijken

Meegaan, afstand nemen, uitleggen, zwijgen, een grens trekken: het kan er allemaal hetzelfde uitzien, of je er nu bij bent of niet. Het verschil zit niet in de vorm. Het zit in wat er van jou beschikbaar blijft terwijl je het doet.

Daarom zegt de handeling zelf weinig. Iemand die afstand neemt, kan dat doen met volle aandacht voor wat hij nodig heeft. Iemand anders neemt precies dezelfde afstand en merkt nauwelijks nog wat hem dreef. Je kunt als buitenstaander niet altijd onderscheiden welke van de twee het is, en vaak weet je het zelf ook niet meteen.

Hoe je dat in het moment zelf kunt herkennen, lees je in Hoe herken ik dat ik mezelf verlies?.

Wanneer het samengaat

Je zit bij een familiegesprek waarvan de spanning oploopt. Je merkt dat het je te veel wordt en zegt: "Ik ga even een frisse neus halen." Jij weet waarom. Je weet ook dat je terugkomt en dat buitenlucht en wat afstand van het gesprek je goed zal doen. Het wandelen was een beschermende beweging, en jij was er jezelf attent van.

Zo kan het ook gaan met een pauze die een bewuste keuze is, een ‘nee’ waar je achter staat, of een ‘ja’ waarvan je weet wat het je kost.

Spanning mag er in dat geval zijn. Je hoeft je er niet kalm bij te voelen om bij jezelf te blijven.

Wanneer beide uit elkaar lopen

Het wordt anders wanneer je eigen marge of reserves kleiner wordt. Wat jij ervan vindt, wat je wilt of wat je nog anders zou kunnen doen, wordt moeilijker te achterhalen.

Je zegt ‘ja’ voordat je hebt kunnen voelen of je dat daadwerkelijk wilt. Je verantwoordt jezelf terwijl je eigenlijk het daarbij beter had gelaten. Je trekt je terug, vliegt uit tegen de ‘verkeerde’ personen,...

Waarom wat je vindt onder druk moeilijk toegankelijk blijft, lees je in Waarom verlies ik mezelf onder spanning?. Wat hier telt, is dat je het vaak pas achteraf inziet. Dat is niet verkeerd: wat je op het moment zelf niet kon merken, kon je toen ook niet gebruiken.

Het kan ook zijn dat je achteraf niet kunt zeggen welke van de twee het was. Dat hoort erbij, en het zegt niets over wie je bent. Wat een reactie in een bepaald moment teweegbrengt, zegt ook iets over dat moment, niet alleen over jou als persoon.

Wat dit niet betekent

Het betekent niet dat beschermen iets is wat je moet afleren. Vaak is het verstandig, passend of gewoon nodig.

Het betekent ook niet dat bij jezelf blijven hetzelfde is als blijven zitten, verdragen of altijd in contact blijven. Stoppen kan evengoed een manier zijn om bij jezelf te blijven.

En wanneer er werkelijk onveiligheid, afhankelijkheid of dwang bij gepaard gaat, is het onderscheid geen maat voor wat je doet.

Jezelf beschermen is dan niet langer een gedrag dat gecorrigeerd moet worden.

Eén vraag om hiermee aan de slag te gaan

De laatste keer dat je afstand nam, meeging of jezelf verantwoordde: in welke mate was het op dat moment voor jou een keuze, of was het een reactie waarin je ongewild meegenomen werd?

"Ik weet het niet" is een volwaardig antwoord. Komt er niets naar boven, dan is dat ook een antwoord, en het zegt niets over jou.

Wat je zelf kunt doen op het moment dat je merkt dat je het niet meer zeker weet, staat in Hoe kan ik aanwezig blijven wanneer spanning stijgt?.

Meer over dit thema: Kenniscentrum Jezelf blijven