Kan ik leren kiezen wat ik met een emotie doe?
Bijgewerkt op: 1 dag geleden
Kort gezegd: Ja, maar niet zoals je misschien zou denken. Kiezen betekent dat de emotie één van de gegevens is waarmee je beslist en niet de enige beslisser. Dat groeit geleidelijk, in gewone momenten, en het is niet in elke situatie even beschikbaar.
Een vriendin zegt voor de derde keer een afspraak af.
Een kort berichtje: "Sorry, lukt toch niet."
Je typt een antwoord. De eerste versie is emotioneel beladen. Je tweede versie eerder geruststellend en sussend naar jezelf toe: "Geen probleem!" Je verstuurt geen van beide en legt je telefoon weg.
's Avonds heb je nog steeds niets teruggestuurd. Je weet eigenlijk niet goed of je gewacht hebt omdat je eerst wilt weten wat je wilt zeggen, of omdat je nog te boos bent. Misschien ben je te bang op wat je reactie nu teweeg zou brengen.
Dat verschil is waar deze pagina over gaat.
Ja, dat kan groeien
Ruimte maken tussen voelen en doen is geen eigenschap die je hebt of niet hebt. Het is een marge die kan toenemen, in gewone momenten en per thema en context. Je kunt in het ene gesprek veel meer keuze hebben dan in het andere. Dat is normaal.
Maar het gaat niet over je impulsen leren tegenhouden.
Het gaat over wat er tussen voelen en handelen beschikbaar blijft.
Wat kiezen niet is
Kiezen is niet hetzelfde als onderdrukken,
vraagt niet noodzakelijk om vertraging,
of om steeds rustig te blijven.
Soms is de eerste impuls precies wat past: een grens aangeven, afstand nemen, iets uitspreken. Ook dan kan het een keuze zijn. Een reactie die snel komt, is niet automatisch een reactie waarin je meegenomen wordt.
In het voorbeeld hierboven was geen van de drie mogelijkheden ‘de goede’. Het scherpe antwoord niet, het geruststellende niet, en de stilte ook niet.
De stilte kan een keuze zijn en evengoed een uitweg. Als buitenstaander zie je dat niet altijd.
Waaraan je ziet dat er keuze is
De maat is niet dat je minder voelt. Ook niet dat je niets meer automatisch doet.
Eerder dit: er is meer dan één reactie mogelijk. Je kunt nog benoemen wat je voelt. Je kunt erin en je kunt er ook weer uit. De emotie telt mee, maar ze beslist niet alles.
Wat een emotie aangeeft en wat niet, lees je in Wat probeert een emotie mij eigenlijk te vertellen?.
Hoe dat kan groeien
Het groeit niet door inzicht alleen. Je kunt precies begrijpen wat er gebeurt en het toch niet anders doen wanneer het erop aankomt. Wat je onder spanning wilt kunnen, moet ook onder spanning beschikbaar leren worden.
Het groeit evenmin door jezelf te dwingen of door steeds zwaardere situaties op te zoeken. Dan wordt het vooral belasting.
Het groeit in herhaalde momenten waarin er net genoeg gebeurt om iets op te merken, zonder dat alles wordt overgenomen. Een deel daarvan is leren uit elkaar houden wat er door elkaar loopt:
wat je in je lijf merkt,
de emotie zelf,
het verhaal dat je erbij maakt,
de impuls om iets te doen.
Wanneer die vier samenvloeien, voelt het als één geheel: ik ben kwaad, dus ik zeg het. Zodra je ze uit elkaar kunt houden, ontstaat er ruimte. Niet altijd, en niet meteen, maar vaker.
En achteraf kijken helpt: wat was er op dat moment mogelijk, en wat niet? Zonder oordeel. Geen examen of gestapo-verhoor, maar informatie die je wat kan bijbrengen.
Waarom het niet altijd lukt
Wat beschikbaar is, verschilt per situatie. Bij de ene collega kan je gemakkelijker bij jezelf blijven, terwijl je bij je moeder of partner minder marge ervaart.
Ook slechte nachten of lange dagen kunnen meespelen,...
Deze verschillen worden soms verward met terugval. Maar hoeft het niet noodzakelijk te zijn. Groei gebeurt vaak eerst binnen één context om later uit te breiden naar anderen.
Wat dit niet betekent
Het betekent niet dat je impulsen moet bannen of dat je je altijd perfect moet kunnen beheersen. Keuzevrijheid is niet iets dat je kan controleren door harder je best te doen of kan verkrijgen op wilskracht.
Aceso biedt vanuit kinesitherapie en fasciatherapie lichaamsgerichte begeleiding. Dit is geen gesprekstherapie of diagnostiek, en een tekst kan ook niet beoordelen wat in jouw situatie mogelijk is.
Wanneer er sprake is van werkelijke onveiligheid, afhankelijkheid of dwang, is je reactie niet vanzelfsprekend iets om bij te sturen. De vraag wordt dan: wat heb je nodig om veilig te zijn, en welke steun of bescherming is daarvoor nodig?
Eén vraag voor jezelf
De laatste keer dat je iets deed vanuit een emotie: was er toen een andere reactie mogelijk? Of leek het toen of er maar één kant op kon?
"Ik weet het niet" is een volwaardig antwoord.
Wat je kunt doen op het moment dat de spanning oploopt, lees je in Hoe kan ik aanwezig blijven wanneer spanning stijgt?
Hoe verandering zich over langere tijd opbouwt zonder dat je jezelf moet forceren, staat in Kan ik leren anders reageren zonder mezelf te forceren?
Meer over dit thema: Kenniscentrum Jezelf blijven
