Wanneer inzicht niet genoeg is onder spanning
- Matthieu Bosmans
- 12 jul
- 6 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 4 aug
Kort gezegd: weten wat er gebeurt en op het moment zelf iets anders kunnen doen, zijn twee verschillende vermogens. Onder spanning grijpt je lichaam terug naar een oud beschermingspatroon, sneller dan je bewuste keuze kan volgen. Inzicht geeft taal aan wat je overkomt, maar bouwt nog niet vanzelf de draagkracht op om er in het moment zelf anders in te blijven staan.
De vergadering
Je zit in een vergadering en iemand stelt een kritische vraag over je werk.
Nog voor je goed hebt gehoord wat er precies gezegd wordt, voel je iets samentrekken in je borst.
Je merkt dat je jezelf onnodig wil verantwoorden als reactie op die vraag.
Je vult stiltes op, neemt er nog een taak bij om jezelf toch maar te bewijzen en zegt dat je het wel oplost.
Op weg naar huis merk je boosheid en frustratie. Je hebt niets verkeerds gedaan.
Je hebt het helder over wat er eigenlijk gebeurt is.
Bovendien weet je dat je die taak eigenlijk niet zelf had moeten opnemen. Je weet ook dat die vraag geen persoonlijke aanval was.
Je hebt in het verleden al genoeg gelijkaardige situaties voorgehad om te weten wat er feitelijk 'mis' is gegaan.
En toch zit je die avond opnieuw aan tafel met een hoofd vol mogelijkheden over hoe het anders had kunnen verlopen.
Wanneer inzicht niet genoeg is, kan het soms aanvoelen als een persoonlijke teleurstelling.
Alsof je nog altijd niet 'ver genoeg' bent. Alsof je beter zou moeten weten.
Maar weten wat er gebeurt en op het moment zelf iets anders kunnen doen, zijn twee verschillende vermogens.
Het moment neemt het over
Op rustige momenten kun je helder naar jezelf kijken.
Je herkent dat je snel verantwoordelijkheid opneemt. Je begrijpt dat je conflict liever vermijdt. Je ziet achteraf hoe je je aanpaste aan de stemming van de ander.
Maar spanning vraagt niet om toestemming aan je inzicht. Ze kan opkomen wanneer je partner kort antwoordt, wanneer je kind voor de derde keer roept terwijl je aan het bellen bent, of wanneer een collega om 16.45 uur nog iets "kleins" vraagt.
Je lijf registreert tempo, toon, gezichtsuitdrukking en verwachting vaak sneller dan je er woorden voor hebt. Op dat moment reageert je lichaam. Je ademhaling komt hoger te staan. Je kaken spannen aan. Je aandacht vernauwt zich naar wat de ander nodig heeft.
Misschien voel je je eigen 'nee' nog wel heel even, als een klein duwtje in je onderrug.
Maar voor je erbij kunt blijven, hoor je jezelf al toegeven[Waarom je ja zegt terwijl je je er ongemakkelijk bij voelt (en het pas achteraf beseft)].
Later denk je: waarom deed ik dat nu weer?
Niet omdat je niets hebt geleerd.
Wel omdat een oud beschermingspatroon, zoals beschreven in [Oude patronen doorbreken onder spanning], op dat moment sneller beschikbaar was dan je bewuste keuze.
Dit is geen pleidooi om inzicht te verwaarlozen.
Inzicht geeft taal aan wat voordien verwarrend was. Inzicht helpt je je eigen noden helder te omschrijven naar anderen toe.
Het helpt je patronen herkennen en minder persoonlijk maken.
Maar inzicht alleen bouwt nog niet automatisch de draagkracht op om in een geladen moment aanwezig te blijven.
Wanneer je jezelf wegcijfert
Binnen Aceso noemen we dit het patroon van de Pleaser.
Niet als label voor wie je bent, maar als naam voor een beweging die onder spanning kan verschijnen.
De Pleaser probeert verbinding veilig te houden door zich af te stemmen op de ander en daarin de verbinding met zichzelf te verliezen.
Die beweging kan er vriendelijk en behulpzaam uitzien. Je voelt snel aan wat nodig is, je bent loyaal, je ziet werk liggen. Mensen rekenen misschien graag op je.
De prijs betaal je meestal pas later.
Na een lunch waar je vooral hebt geluisterd.
Na een familiebezoek waar je opnieuw de vrede bewaakte. Na een werkdag waarin je voor iedereen beschikbaar was en zelf niet eens meer weet waar je middag gebleven is.
Dan komt de vermoeidheid.
Of irritatie die nergens naartoe kan.
Je reageert kort tegen je partner, eet zonder echt honger te hebben, scrolt langer dan je wilt of trekt je terug.
Nee niet uit ondankbaarheid voor de mensen rondom je, maar omdat er onderweg te weinig ruimte was om nog bij jezelf te blijven.
De Pleaser beschermt meestal iets kostbaars: het verlangen om erbij te horen, om geen last te zijn, om de relatie niet op het spel te zetten.
Die bescherming is geen weerspiegeling van je intelligentie of karakter. Ze heeft je waarschijnlijk ooit geholpen om afstemming te vinden in situaties waarin er weinig ruimte leek voor jouw tempo, behoefte of grens.
Maar wat vroeger bescherming bood, kan vandaag maken dat je jezelf verliest op momenten waarop je juist aanwezig wilt blijven.
Je kunt een grens begrijpen en ze toch niet voelen
In de praktijk krijg ik vaak meteen de reactie "Dat lukt mij niet" of "Ik heb alles al geprobeerd. Grenzen stellen is gewoon niets voor mij..."
Wat meestal nieuw is voor hun: Een grens begint niet bij wat je zegt in taal.
Een grens start niet bij wat je zegt, ze start bij de signalen die voorafgaan aan je 'ja'.
De druk in je keel wanneer je wilt tegenspreken. De warmte in je gezicht wanneer iemand je teleurgesteld aankijkt. Het gejaagde gevoel wanneer je nog snel een oplossing zoekt voordat er ongemak kan ontstaan.
Als je jarenlang gewend bent om daaroverheen te bewegen, merk je die signalen soms pas op wanneer je al over je grens bent gegaan. Je hoeft jezelf daarvoor niet te corrigeren. De eerste stap is kleiner en eerlijker: opmerken dat je systeem versnelt.
De supermarkt
Je staat in de supermarkt en je moeder belt.
Je ziet haar naam op je scherm en voelt meteen onrust. Je neemt op, hoewel je handen vol zijn en je eigenlijk weinig ruimte hebt.
Terwijl ze vertelt, merk je dat je gedachten doorrazen:
Wanneer kan ik langsgaan
Wat kan ik regelen
Hoe voorkom ik dat ze zich alleen voelt?
Terwijl ze jou er eigenlijk niet eens naar vraagt.
Je hoeft in dat moment niet meteen het perfecte antwoord te geven.
Maar je kunt misschien wel voelen dat je voeten op de grond staan. Dat je tanden klemmen.
Dat je in de winkel bent en eigenlijk achter loopt met je boodschappen terwijl ze thuis op je wachten om te koken. Dat er een verschil is tussen zorg dragen en jezelf onmiddellijk beschikbaar maken.
Dat verschil lijkt klein. Maar misschien kan het ook anders.
Aanwezig blijven vóór je handelt
De verandering zit niet in stoppen met pleasen.
Dat zou opnieuw een harde eis worden, gericht tegen een deel van jezelf dat bescherming zoekt.
Het gaat erom dat je de beweging eerder leert herkennen en er niet volledig door wordt meegenomen.
Soms betekent dat dat je nog steeds helpt, maar zonder haast.
Soms betekent het dat je zegt: "Ik kom hier later op terug." Soms ontdek je dat je nee voelt, terwijl je nog niet weet hoe je dat rustig kunt uitspreken. Ook dat is waardevolle informatie.
Dit vraagt oefening op een andere laag dan denken.
Niet alleen terugblikken op wat er fout liep, maar leren blijven bij wat er in je lijf gebeurt wanneer spanning oploopt. Je adem voelen zonder hem te forceren. Het contact met de ander waarnemen zonder meteen te versmelten met diens behoefte.
Een korte stilte verdragen zonder ze onmiddellijk te vullen.
Dat kan ongemakkelijk zijn.
Zeker wanneer je systeem stilte, teleurstelling of afstand snel als gevaar interpreteert. Je kunt dan tijdelijk meer spanning voelen, niet omdat je achteruitgaat, maar omdat je niet langer automatisch wegbeweegt van wat er in je leeft.
Niet elk ja is aanpassen. Niet elk nee is een gezonde grens.
Context doet ertoe.
Er zijn relaties waarin zorg en flexibiliteit werkelijk nodig zijn. Er zijn werkmomenten waarop je even moet bijspringen.
De vraag is niet: doe ik genoeg voor anderen? De diepere vraag is: kan ik terwijl ik geef nog voelen dat ik er zelf ook ben?
Van begrijpen naar belichaamd onderscheid
Wanneer je onder spanning aanwezig leert blijven, ontstaat er geleidelijk onderscheid.
[Beste manieren om onderscheid te ontwikkelen]: dit is mijn gevoel, dit is de vraag van de ander, dit is de spanning die tussen ons hangt.
Ik hoef die drie niet meteen op te lossen of door elkaar te halen.
Dat onderscheid maakt relaties vaak eerlijker.
De ander krijgt geen ja dat later omslaat in verwijt of uitputting.
Jij hoeft niet te wachten tot je helemaal leeg bent om te merken dat iets te veel werd.
Misschien is dat de stille verschuiving waar je naar verlangt: niet iemand worden die altijd kalm is, nooit twijfelt of overal een perfecte grens heeft. Wel iemand die zichzelf ook kan blijven voelen wanneer het ertoe doet.
Als je merkt dat je veel begrijpt maar jezelf toch geregeld verliest in contact, hoef je niet nog harder te zoeken naar de juiste verklaring.
Begin eens bij het eerstvolgende kleine moment waarop je lichaam versnelt.
Niet om het te herstellen, maar om er een fractie langer bij te blijven zonder jezelf erin te verliezen.
Van daaruit kan verder onderzoek naar de beschermingsbeweging van de Pleaser helpend zijn, bijvoorbeeld via Aceso's leerpad Blijf bij jezelf , zodat je opnieuw een plek kan innemen in je eigen leven.
Lees verder
Wil je hier concreet mee aan de slag binnen de groep?
Meld je aan voor de wachtlijst van Blijf bij jezelf om als eerste te horen wanneer een nieuw traject start.
