Voorbeeld van onderscheid leren in relaties

Kort gezegd: onderscheid leren maken in relaties is geen mentale oefening, maar het vermogen om waar te nemen waar jouw verantwoordelijkheid ligt, waar de verantwoordelijkheid van de ander ligt, en wat er tussen jullie ontstaat wanneer spanning oploopt. Dat onderscheid wordt vaak al lichamelijk merkbaar, nog voor je er woorden aan kunt geven. Niet elke spanning tussen jou en de ander betekent dat jij iets moet oplossen.

Je partner zucht wanneer je iets vertelt.

In je hoofd gaat het meteen naar:

"Heb ik iets verkeerds gezegd?"

"Of Verveel ik hem nu?"

"Of Misschien kan ik maar beter zwijgen en hem niet lastigvallen."

Je voelt je borst strakker worden.

Je gaat sneller praten, probeert later nogmaals uit te leggen wat je bedoelde en vriendelijk te blijven.

Of je klapt dicht en denkt: laat maar, ik zeg beter niets meer.

Een uur later ben je nog met dat moment bezig.

Was die zucht irritatie?

Deed je iets fout?

Moet je het straks opnieuw opnemen of net laten rusten?

Misschien ging die zucht over jou.

Misschien ook helemaal niet.

Maar ondertussen verlies je jezelf in aannames over wat er zou kunnen spelen.

Onderscheid leren maken in relaties begint vaak precies daar. 

Niet bij een groot conflict, maar bij zo'n klein moment waarop je systeem, emoties en gedachten beginnen te schuiven.

Waarover ging die zucht van de ander? Wat gebeurde er daardoor in jou? En wat ontstond er vervolgens tussen jullie?

Wanneer dat door elkaar begint te lopen, wordt het moeilijk om nog te voelen waar werkelijk jouw verantwoordelijkheid ligt om van daaruit te reageren.

Onderscheid leren in het gewone leven

Stel je voor: je komt thuis na een volle werkdag.

De kinderen zijn onrustig, de keuken ligt nog vol, je partner zegt kortaf: "Je bent laat."

Je hoort er meteen een verwijt in. Misschien is dat ook zo bedoeld. Misschien niet.

Maar nog voor je dat weet, reageer je al op de betekenis die de zin voor jou gekregen heeft:

Je verontschuldigt je en verantwoord jezelf waarom dat zo is.

Je begint sneller op te ruimen.

Je vraagt of alles oké is, maar op een toon die al half gespannen klinkt en ergens verwijtend rond de onwarme welkom.

Tegelijk voel je irritatie opkomen, omdat jij ook hard gewerkt hebt en nu opnieuw degene lijkt die het moet opvangen.

Later die avond denk je:

Waarom reageerde ik zo?

Ik wéét toch dat hij het zo niet bedoelde?

Ik heb daar al zoveel inzicht in. En toch eindigde het opnieuw in een discussie die niet hoefde.

En daar zit de verwarring.

Op rustige momenten kun je vaak goed benoemen wat er speelt.

Maar onder spanning neemt je systeem het over. Dan ga je niet meer waarnemen, maar beschermen.

Onderscheid leren maken in relaties betekent dan niet dat je koelbloedig analyseert wie gelijk heeft.

Het betekent dat je leert voelen: wat gebeurt er nu in mij, wat is van de ander, en wat ontstaat er tussen ons door de manier waarop we op elkaar reageren?

Die beweging vraagt om vertraging en bewustwording.

Niet om het conflict te vermijden, maar om jezelf niet meteen te verliezen in de reactie van de ander.

Waarom onderscheid onder spanning zo moeilijk wordt

Veel mensen denken dat onderscheid maken iets mentaals is.

Alsof je gewoon helder moet nadenken en dan weet: dit is van mij, dat is van jou.

Maar zo simpel is het meestal niet wanneer spanning oploopt.

Je reactie kan al op gang komen voordat je bewust hebt kunnen plaatsen wat er gebeurt.

Een blik, een stilte, een verandering in toon: het kan al genoeg zijn om een oude beschermingsreactie te activeren.

Misschien ga je harder werken om de verbinding te herstellen. Misschien trek je je terug. Misschien word je extra redelijk, terwijl er vanbinnen allang onrust zit.

Binnen Aceso kijken we naar deze mechanismen vanuit beschermingspatronen. Een daarvan is het patroon van pleasen [Pleaser? Waarom je jezelf steeds op de laatste plaats zet.].

Niet als label, maar als herkenbare beweging onder spanning.

Dit beschermingspatroon is meer dan een poging om gewoon aardig te zijn.

Binnen dit patroon ga je onder spanning sterker afstemmen, verzachten of conflict proberen voor te zijn. Dat kan helpen om verbinding te bewaren of spanning te verminderen.

Dat lijkt vaak sociaal en zorgzaam. En soms is het dat ook.

Maar onder spanning betaal je er een prijs voor.

Je zegt ja terwijl je nee voelt. Je neemt verantwoordelijkheid voor de sfeer.

Je voelt haarfijn wat de ander nodig heeft, maar raakt het contact met je eigen grens kwijt.

In relaties geeft dat veel verwarring.

Want wanneer jij voelt dat jij de verbinding moet dragen, kan echt contact steeds moeilijker worden.

Dan ben je wel nabij, maar niet meer volledig aanwezig als jezelf.

Wat onderscheid leren maken je brengt

Een belangrijk keerpunt is dit:

Niet elke spanning tussen jou en de ander betekent dat jij iets moet oplossen.

Dat klinkt eenvoudig, maar voor veel mensen is het een grote 'win'

Want als je gewend bent om onmiddellijk te scannen hoe het met de ander gaat, voelt niet ingrijpen eerst onveilig. Alsof je iets laat ontsporen. Alsof je hard of onverschillig wordt.

Maar onderscheid maken is niet hetzelfde als afstandelijkheid.

Het vormt de basis voor wederkerig contact.

Pas wanneer jij merkt: ik voel spanning in mijn buik, ik merk de neiging om het weg te steken, en ik hoef daar niet meteen naar te handelen, ontstaat er ruimte.

Dan kun je aanwezig blijven zonder jezelf op te geven.

Misschien zeg je dan niet onmiddellijk sorry.

Misschien vraag je: "Je klinkt gespannen. Is dat met ons te maken, of is er iets anders aan de hand?"

Dat is een andere beweging dan jezelf meteen aan te passen.

Je blijft in contact, maar niet ten koste van jezelf.

Soms blijkt dan dat de zucht/opmerking inderdaad over jou ging.

Soms gaat het over iets heel anders. En soms is het nog niet duidelijk. Ook dat hoort erbij.

Onderscheid maken is geen truc om snel zekerheid te verkrijgen.

Onderscheid maken is het vermogen om niet meteen samen te vallen met wat je vreest.

Onderscheid leren bij conflict

Neem een gesprek dat vastloopt.

Jij probeert te verwoorden wat je nodig hebt. Waarop de ander zich terugtrekt. Jij voelt paniek opkomen en gaat nog zorgvuldiger formuleren, nuanceren, verantwoorden.

Hoe meer jij je best doet, hoe verder de ander weg lijkt te glijden.

Achteraf denk je misschien dat je gewoon beter moet communiceren.

Dat kan, maar niet altijd. Soms verlaten we onze eigen plek en standpunt.

Je aandacht die niet meer meeneemt wat ook jij voelt en nodig hebt.

Onderscheid leren maken in relaties kan betekenen dat je tijdens zo'n gesprek opmerkt: ik ben mijzelf opnieuw aan het verlaten om het contact te redden.

Alleen al dat zien is een begin.

Niet omdat het meteen alles oplost, maar omdat je dan niet meer volledig samenvalt met het conflict.

Van daaruit kan een andere beweging ontstaan.

Bijvoorbeeld: "Ik merk dat ik nu heel hard mijn best doe, maar dat het meer vraagt dan wat me op dit ogenblik lukt." Of: "Ik wil dit gesprek graag verderzetten, maar niet terwijl ik over mijn eigen grens ga."

Lichaam of hoofd?

Weten en kunnen zijn twee verschillende dingen. Je kan perfect weten hoe een patroon in elkaar zit. Waar jouw valkuilen en sterktes liggen om vervolgens toch af en toe in dezelfde val te trappen. Het verschil tussen hoe we ernaar kijken en wat ons lichaam vervolgens waarneemt en doet wordt vaker omschreven als uit je hoofd, in je lijf. Lichaamsbewustzijn, intuïtie en interoceptie. Beiden hebben hun waarde. In Uit je hoofd in je lijf: wat helpt echt? lees je meer over deze dyanmiek tussen ons denken en voelen/ervaren.

Misschien voel je je keel dichtgaan wanneer de ander teleurgesteld klinkt. Misschien klem je je kaken op elkaarzodra er irritatie in de ruimte komt. Misschien ga je sneller bewegen, meer doen, praktischer worden...

De mogelijkheden gaan door...

Het zijn geen details. Het zijn vroege signalen dat je systeem zich klaarmaakt op wat het verwacht tegen te komen, precies wat verder verkent wordt in [Signalen van vastgezette stress herkennen].

In de praktijk zie ik vaak dat hoe eerder mensen die signalen leren herkennen, hoe meer keuzevrijheid ervaren wordt.

Wat dit vraagt in de praktijk

In het begin is het leren van onderscheid maken vaak eerder traag.

Je merkt een patroon op, en een dag later zit je er opnieuw in. Dat hoort erbij.

Zeker in intiemere relaties, waar veel oude reflexen sneller geactiveerd worden dan op andere plekken.

De beweging is daarom zelden: ik begrijp het en nu doe ik het anders. Vaker is het: ik herken het iets vroeger, ik blijf er iets langer bij, en ik herstel sneller wanneer ik mezelf toch kwijtgeraakt ben.

Dat alleen heeft potentieel om de kwaliteit van contact te veranderen. Niet omdat je nooit meer geraakt wordt, maar omdat je niet elke keer meer volledig wordt meegenomen door de stemming, toon of reactie van de ander.

Als je jezelf hierin herkent, kan het helpend zijn om niet alleen te kijken naar communicatie, maar naar wat er in jou gebeurt zodra relationele spanning oploopt.

Daar wordt vaak zichtbaar waarom je zoveel begrijpt en toch op cruciale momenten terugvalt.

Soms heb je geen nieuw inzicht nodig, maar meer draagkracht om aanwezig te blijven terwijl er iets schuurt. Precies daar wordt onderscheid geen idee, maar een ervaring die je kunt gaan belichamen.

En misschien is dat wel de meest duurzame vorm van verandering: niet harder werken aan de relatie, maar leren voelen wanneer je jezelf onderweg verliest.

Herken je dit?

Binnen de training blijf bij jezelf leer je dit onderscheid stap voor stap belichamen. Meld je aan voor de wachtlijst om als eerste te horen wanneer een nieuwe training start.