Een voorbeeld van grenzen in contact stellen

Kort gezegd: een grens begint niet bij de perfecte zin, maar bij het moment waarop je merkt dat er iets in jou beweegt: oppervlakkiger ademen, druk op je borst, een glimlach terwijl je buik zich aanspant.

Wie eerst bij zichzelf blijft vooraleer te antwoorden, geeft automatische reacties opnieuw de kans om keuzes te worden.

Een vriendin vraagt op zondagavond of je morgen haar ouders kunt helpen verhuizen. Je agenda zit al vol, je voelt vermoeidheid in je schouders en eigenlijk wil je thuisblijven.

Toch hoor je jezelf zeggen: "Ja, natuurlijk." Nog voor hij iets terugzegt, begin je in je hoofd al te rekenen: vroeger opstaan, iets verschuiven op het werk, snel nog boodschappen doen.

Dit is een herkenbaar voorbeeld van grenzen in contact.

Grenzen stellen merk ik in de praktijk, is niet zo eenvoudig als 'nee' leren zeggen.

Misschien heb je daar al boeken over gelezen, erover gesproken in therapie of jezelf voorgenomen om duidelijker te zijn.

Maar op het moment zelf reageert je lichaam[Waarom je ja zegt terwijl je je er ongemakkelijk bij voelt (en het pas achteraf beseft)] sneller dan je inzicht.

De spanning van een mogelijke teleurstelling, een zucht of een ongemakkelijke stilte duwt je naar een antwoord dat de ander geruststelt.

Later die avond lig je wakker. Je bent geïrriteerd, misschien ook beschaamd om die irritatie.

Want zij heeft het toch gewoon gevraagd? En nu voelt het alsof jij gefaald hebt naar jezelf toe en niet eerlijk genoeg naar haar.

Grenzen beginnen niet bij een perfecte zin

Veel mensen denken bij grenzen aan een duidelijke boodschap: "Dat lukt mij niet" of "Ik wil daar even over nadenken." Zulke zinnen kunnen helpend zijn. Maar als je systeem onder spanning meteen naar aanpassen gaat, komt de zin vaak pas achteraf.

Dat zijn dan die avonden of nachten waar je ervan wakker ligt in bed en precies weet wat je had willen zeggen.

Een grens is daarom niet alleen iets wat je uitspreekt.

Ze begint bij het moment waarop je merkt dat er iets in jou beweegt.

Misschien wordt je adem oppervlakkiger wanneer iemand iets vraagt. Misschien voel je druk op je borst, schiet je hoofd in oplossingen of glimlach je terwijl je buik zich aanspant.

Die signalen zijn geen details. Het zijn vaak de voorbodes dat je jezelf dreigt te verliezen.

De vraag is dan niet meteen: hoe zeg ik nee?

Een eerlijkere eerste vraag kan zijn: wat gebeurt er nu in mij, nu de ander iets van mij vraagt?

Dat vraagt meestal vertraging. De mogelijkheid om voor jezelf na te kunnen gaan. Met je agenda, eventueel je partner en kids, maar ook je eigen energie en lichamelijke grenzen.

Nee niet het soort vertraging waarbij je de ander dagenlang laat wachten om de juiste argumenten te verzamelen, maar een moment om voor jezelf het nodige na te gaan.

Wanneer ja zeggen een beschermingsbeweging wordt

Binnen Aceso noemen we dit vaak het patroon van de Pleaser. Niet als label voor wie je bent, maar als een beschermingsbeweging die onder spanning naar voren kan komen.

De Pleaser probeert verbinding veilig te houden door af te stemmen, te helpen en mogelijke onvrede voor te zijn.

Anderen ervaren pleasers vaak als zorgzaam. Jij bent diegene die nog snel inspringt op het werk, die een kind kalmeert terwijl je zelf op bent, die een vriendin opvangt ondanks een volle week.

Echte betrokkenheid is voor jou heel belangrijk.

Tijdens begeleidingssessies krijg ik regelmatig de opmerking:

"Als ik grenzen stel, ben ik bang dat ik te hard overkom. Ik wil de ander niet kwetsen."

Grenzen stellen betekent niet dat je koud, afstandelijk of minder gul moet worden.

Het verschil zit ergens anders.

Help je omdat het op dit moment werkelijk klopt voor jou? Of help je omdat je lichaam geen ruimte ervaart om te voelen wat jij nodig hebt?

De Pleaser beschermt meestal tegen meer dan een discussie alleen.

Onder het snelle ja kan een oude, verdoken verwachting liggen: als ik lastig ben, als ik iets nodig heb, als ik iemand teleurstel, raak ik misschien verbinding kwijt.

Je hoeft die verwachting niet volledig te begrijpen om te zien hoe je systeem er telkens opnieuw op terugvalt wanneer de spanning tussen jou en de ander oploopt.

Een grens in contact is geen muur

Stel dat je vriedin je vraagt om te helpen verhuizen.

Een grens kan dan klinken als: "Ik merk dat ik meteen ja wil zeggen, maar mijn week zit te vol.

Ik wil er even naar kijken en vanavond ten laatste krijg je mijn antwoord."

Geen afwijzing, geen bevestiging. Eerlijk naar jezelf en naar je vriendin.

Je verdedigd je niet voor je vermoeidheid. Je brengt de aandacht terug naar wat er werkelijk nodig is: tijd om jezelf mee te nemen in het contact.

Misschien blijkt later dat je een paar uur wilt helpen, maar niet de hele dag. Misschien blijft je antwoord nee. Misschien merk je dat je bereidheid er wél is, zodra je niet meer vanuit druk antwoordt.

Een grens is niet altijd een harde lijn.

Soms is het een voorwaarde, een pauze of een kleinere vorm van betrokkenheid.

Tegelijk zal de ander niet altijd blij zijn.

Dat is een wezenlijk deel van grenzen stellen in contact.

Als jouw rust afhankelijk blijft van de onmiddellijke tevredenheid van de ander, wordt een grens haast onmogelijk. De oefening is niet om geen spanning meer te voelen wanneer iemand teleurgesteld is. De oefening is om die spanning te kunnen voelen zonder jezelf erin te verliezen.[Waarom mensen zichzelf verliezen onder spanning].

Grenzen in de supermarkt

Je staat aan de kassa in de supermarkt.

Iemand achter je vraagt of hij even voor mag, omdat hij maar één artikel heeft.

Je mandje is vol, je bent laat en je voelt haast. Toch zeg je ja, nog voor je nagaat wat je zelf wilt.

Wanneer die persoon daarna ook nog begint te praten, lach je beleefd mee. Wat de persoon niet had vertelt, is dat die het een artikel met een bon was. Je hoort de kassierster omroepen "Yani voor kassa 4" en je weet al hoe laat het is. Wat maar even ging duren, zal nu 10 minuten of langer van je tijd innemen.

Buiten op de parking voel je ergernis en hoe alle energie precies uit je lijf is verdwenen.

Op zichzelf lijkt het een onbenullig moment.

Maar juist daar wordt zichtbaar hoe automatisch een patroon kan zijn.

Je lichaam registreerde de vraag als iets waarop je snel moest reageren.

Niet omdat mensen voorlaten niet mag, maar omdat jouw eigen tempo geen plaats kreeg in de beslissing.

Een andere keer zou je kunnen zeggen: "Sorry, ik heb zelf haast vandaag." Of: "Voor mij is het oké, ga maar." Beide antwoorden kunnen kloppen.

De beweging die ertoe leidt, maakt het verschil.

Wanneer je eerst even bij jezelf nagaat, wordt een ja weer een bewuste keuze.

En wanneer nee nodig is, hoeft het geen aanval te zijn naar de andere toe. Het kan eenvoudig zijn, zonder uitleg die de ander moet overtuigen.

De naschok van een grens verdragen

Vaak is het uitspreken van een grens niet het moeilijkste deel.

Daarna begint het hoofd:

Was ik te direct?

Had ik toch moeten helpen?

Nu vindt ze mij vast egoïstisch. 

De Zoeker in jou kan dan urenlang naar een betere verklaring zoeken, maar de kern ligt niet alleen in die gedachten. Kijk ook naar je lijf. Misschien is er onrust in je buik, warmte in je gezicht of de neiging om alsnog een bericht te sturen om het recht te zetten.

Dat is het moment waarop je iets nieuws kunt oefenen: niet meteen herstellen wat mogelijk niet stuk is.

Blijf even bij de lichamelijke onrust. Voel de stoel onder je, kijk rond in de ruimte, adem langer uit dan in. Zeg niet tegen jezelf dat je geen last mag hebben van de reactie van de ander.

Erken liever dat het spannend is om zichtbaar te worden met een eigen grens.

Aanwezig blijven betekent niet dat je zeker moet zijn. Het betekent dat je jezelf niet verlaat terwijl onzekerheid er is.

Soms vraagt een situatie om afstemming.

Wanneer je een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebt, wanneer een kind je nodig heeft of wanneer een collega afhankelijk is van jouw bijdrage, is "nee" niet altijd het volledige antwoord.

Dan gaat grenzen stellen over helder maken wat haalbaar is, wat je nodig hebt en welk deel werkelijk van jou is.

Ook daar helpt onderscheid: verantwoordelijkheid opnemen is iets anders dan alles dragen.

Van automatische reactie naar werkelijk contact

Grenzen worden vaak voorgesteld als iets individueels:

jij moet sterker worden, duidelijker spreken, beter voor jezelf zorgen.

Maar een grens ontstaat tussen mensen...

Ze maakt contact eerlijker, omdat de ander niet alleen jouw behulpzame buitenkant ontmoet, maar ook jouw beschikbare tijd, je vermoeidheid, je verlangen en je limiet.

Dat kan tijd nodig hebben om hieraan te wennen, zeker als mensen rond jou gewoon zijn dat je veel voor hun opvangt. Hun reactie vertelt niet automatisch dat jouw grens verkeerd is.

Soms vertelt ze alleen dat de dynamiek verandert.

Je hoeft niet bij elke vraag meteen het juiste antwoord te hebben. Misschien is de meest waarachtige eerste grens wel: "Ik wil hier even bij stilstaan."

In die kleine pauze kan je lichaam [Blijf bij jezelf: waarom je jezelf verliest onder spanning en hoe je opnieuw aanwezig leert blijven] opnieuw zijn/haar noden aangeven.

Om na te gaan wat van jou is voordat je in beweging komt voor de ander.

Herken je veel van jezelf in dit voorbeeld?

Binnen Aceso's Blijf bij jezelf-traject ga je hier concreet mee aan de slag: niet alleen een grens uitspreken, maar ook aanwezig blijven wanneer het contact daardoor even verandert.

Meld je aan voor de wachtlijst om als eerste te horen wanneer een nieuw traject start.