Wat betekent draagkracht?
Sommige dagen kun je veel hebben. Een volle agenda. Kinderen die aandacht vragen. Iets dat misloopt op het werk. Het is veel, maar je blijft erbij. Je merkt dat je spanning voelt, weet nog wat je ervan vindt en kunt kiezen wat je ermee doet.
En soms is er veel minder nodig. Een blik, een zucht,... Kleine dingen die je ervaart als oordeel/kritiek/... Voor je het weet ben je jezelf aan het verantwoorden, zeg je ja terwijl je twijfelt, of doe je harder je best dan je eigenlijk wilde.
Pas achteraf merk je: ergens onderweg ben ik mezelf kwijtgeraakt.
Dat verschil is interessant. Want blijkbaar zegt hoeveel je aankunt niet alles. Je kunt veel dragen en jezelf daarin verliezen. En je kunt spanning voelen terwijl je nog steeds merkt wat er met je gebeurt en wat voor jou klopt.
Dat is waar draagkracht over gaat.
Wat draagkracht betekent
Draagkracht is de verhouding tussen wat een moment van je vraagt en hoeveel van jezelf daarbij beschikbaar blijft. Niet hoeveel je verdraagt, maar of je terwijl de spanning stijgt nog kunt merken wat er gebeurt, onderscheiden wat van jou is en kiezen wat je doet.
Het is dus geen eigenschap maar een verhouding. Er staan twee dingen tegenover elkaar: wat er op dat ogenblik gevraagd wordt, en hoeveel van jou daar nog bij is. Allebei kunnen ze veranderen. Daarom kan dezelfde persoon in de ene situatie helder blijven en in de andere zichzelf kwijtraken, zonder dat er iets aan hem veranderd is.
Drie dingen maken die verhouding afleesbaar:
Merken is dat je opvangt wat er met je gebeurt terwijl het gebeurt. Dat je doorhebt dat je sneller begint te praten, dat je schouders omhoogkomen, of dat je al bezig bent met wat je straks nog moet rechtzetten.
Onderscheiden is dat je verschil blijft voelen tussen wat jij ervan vindt en wat de ander vraagt. Tussen wat er nu gebeurt en wat je erover denkt. Tussen wat aandacht vraagt en wat kan blijven liggen.
Kiezen is dat er meer dan één reactie beschikbaar blijft. Dat jezelf verantwoorden iets is waarvoor je kiest, en niet iets wat al begonnen was voordat je het doorhad.
Wanneer de verhouding kantelt, verdwijnen die drie niet tegelijk en zelden volledig. Wat er gebeurt, is dat een vertrouwde reactie sneller beschikbaar wordt dan de reactie die je bewust zou kiezen. Je gaat jezelf verantwoorden, toegeven, harder werken of je trekt je terug. Dat zijn geen verkeerde reacties. Het zijn manieren van reageren die ooit ergens gewerkt hebben, en die daardoor snel gaan. Ze worden pas lastig wanneer ze ook opkomen in situaties waarin ze je niet langer helpen.
Waarom het soms wel lukt en soms niet
Draagkracht verschilt per situatie en per onderwerp.
Iemand kan onder tijdsdruk op het werk helder blijven en in een meningsverschil thuis beginnen toe te geven nog voor hij goed weet wat hij zelf wil. Iemand kan in sport veel inspanning en ongemak verdragen en bij een kritische opmerking meteen aan zichzelf gaan twijfelen. Iemand kan uitstekend voor anderen zorgen en tegelijk moeilijk voelen wat hij zelf nodig heeft zodra iemand fysiek of emotioneel dichtbij komt.
Dat heeft niets met inconsistentie, discipline of slechte wil te maken.
Het betekent dat de ruimte die je houdt afhangt van waar het over gaat. Nabijheid, kritiek, conflict, verantwoordelijkheid en onvoorspelbaarheid vragen niet hetzelfde van dezelfde persoon.
Draagkracht lijkt daarom eerder op een profiel dan op een getal. Ruim op de ene plek, smaller op de andere. En dat profiel ligt niet vast. Vermoeidheid, drukte, slaap en hoeveel er die dag al gevraagd is, verschuiven de verhouding mee.
Dat verandert ook welke vraag zinvol is.
Niet zozeer of je veel of weinig draagkracht hebt, maar waar je ruimte kleiner wordt en waar niet.
Wat draagkracht niet is
Drie dingen worden er geregeld mee verward, alle drie om een begrijpelijke reden:
Verdragen en volhouden.
Wie veel verdraagt, lijkt veel draagkracht te hebben. Toch zegt de hoeveelheid die iemand draagt weinig over hoeveel van hem daarbij aanwezig blijft. Je kunt een drukke week doorkomen en achteraf merken dat je er nauwelijks bij geweest bent. Meer verdragen is ook niet het doel. Stoppen, vertragen, afstand nemen of iemand erbij halen zijn geen tekenen dat het misloopt. Het zijn bewegingen die beschikbaar horen te blijven.
Rustig blijven.
Rust is waardevol en soms precies wat nodig is. Alleen vermindert rust vooral wat er van je gevraagd wordt, en dat is iets anders dan ruimte houden wanneer er wél iets gevraagd wordt. Wie goed functioneert zolang het rustig blijft, weet daarmee nog niet wat er beschikbaar is wanneer dat niet zo is. Er rustig uitzien is bovendien geen betrouwbare maat. Iemand kan er kalm uitzien en tegelijk weinig contact hebben met wat hij zelf voelt.
Ontladen.
Huilen, bewegen, uitrazen of erover praten kan opluchten en helpt om belasting kwijt te raken. Maar een heftige ontlading betekent niet automatisch dat er daarna meer mogelijk is. Wat ze opleverde, blijkt uit wat erna weer kan. Of je je opnieuw kunt oriënteren, iets kunt kiezen, kunt stoppen of hervatten. Niet uit hoe hevig ze was.
Geen van deze drie is verkeerd.
Rust helpt, ontladen lucht op, en volhouden is soms gewoon nodig. Ze zijn alleen geen bewijs dat er meer ruimte beschikbaar is gekomen.
Waarvan draagkracht groeit
Dan volgt meestal de vraag waar die ruimte dan wel vandaan komt.
Niet van beter begrijpen alleen. Veel mensen kunnen achteraf precies uitleggen wat er gebeurde. Dat betekent niet dat hetzelfde overzicht er was op het moment zelf.
Niet van rust alleen. Rust herstelt, en herstel is nodig. Maar in rust leer je vooral hoe het is wanneer er weinig gevraagd wordt.
En ook niet door jezelf in steeds meer spanning te duwen. Wie over de rand gaat, leert vooral dat het misgaat.
Wat overblijft, is minder spectaculair.
De ruimte groeit in momenten waarin er genoeg gebeurt om iets zichtbaar te maken, en tegelijk genoeg van jou overblijft om erbij te zijn. Zo'n moment is meestal klein. Iemand merkt tijdens een gesprek dat hij wil toegeven, en merkt dat nu terwijl het gebeurt in plaats van pas achteraf. Hij zegt daarom niet meteen iets anders. Hij vertraagt net genoeg om te voelen wat hij er zelf van vindt.
Dat het een week later weer weggezakt kan zijn, hoort erbij.
Wat wel uitmaakt, is dat zo'n moment afgerond raakt en dat er herstel op volgt, zodat het niet blijft nazinderen.
Hier zit een punt dat verwarrend kan klinken.
Je hebt ruimte nodig om zo'n moment aan te kunnen, en tegelijk groeit die ruimte juist in zulke momenten. Dat is geen vicieuze cirkel. Het betekent dat het begint waar iets net haalbaar is, en niet waar het al te veel is. Precies daarom is het zinvol om te beginnen bij de gewone momenten waarin het net iets lastig wordt, en niet bij het zwaarste wat je kent.
Wat daarbij helpt, verschilt bovendien van persoon tot persoon en van moment tot moment.
Voor de een geeft praten ruimte, voor de ander juist niet. Voor de een helpt vertragen, voor de ander eerst bewegen. Dat is geen kwestie van de juiste techniek vinden.
Het hangt af van wat er op dat ogenblik ontbreekt. Soms is er te veel tegelijk. Soms ontbreekt er houvast. Soms is vooral onduidelijk wat er aan de hand is. Wat helpt, volgt daaruit, en niet uit een vaste 'truc' die altijd werkt.
Waarom steun geen tekort is
Er is nog een hardnekkig misverstand: dat je het uiteindelijk alleen zou moeten kunnen naarmate je draagkracht groeit.
Dat klopt niet. Wat verandert, is niet dát je steun gebruikt, maar hoe gericht je het inzet.
Iemand met meer ruimte merkt eerder wanneer iets te veel wordt, weet beter wat er dan helpt, en kan vragen of vertragen zonder dat het aanvoelt als falen. Steun verdwijnt niet. Ze wordt bewuster gekozen.
Voor veel volwassenen hangt daar schaamte omheen. Zeker wanneer iemand al veel over zichzelf heeft uitgezocht, kan het pijnlijk voelen dat het op bepaalde momenten toch niet lukt. Maar iets zelf kunnen en iets zelf moeten zijn twee verschillende dingen. De vraag die iets zegt, is of alleen doen hier een keuze was, of dat het antwoord al vaststond.
Waaraan je kunt merken dat er iets verschuift
Verandering ziet er onopvallender uit dan mensen meestal verwachten. Je wordt niet ongevoeliger en je stopt niet met geraakt worden.
Wat mensen wel beschrijven, is dat ze iets eerder merken dat de spanning oploopt. Dat ze sneller herkennen wanneer ze over een grens beginnen te gaan. Dat ze tijdens een lastig gesprek iets langer contact houden met wat ze zelf vinden. Dat ze achteraf minder lang nodig hebben om te begrijpen wat er gebeurde. Dat vertragen, stoppen of iets zeggen minder een beslissing wordt en meer iets dat gewoon mogelijk is.
Dat zijn voorbeelden, geen lijst om jezelf mee te vergelijken. Er hoort geen volgorde bij en geen niveau.
Eén vraag om mee te kijken
Denk aan één gewoon moment van de afgelopen week waarvan je achteraf dacht: daar was ik mezelf even kwijt. Niet het zwaarste moment, een gewoon moment. Ga dan één stap terug. Wat merkte je vlak daarvoor?
Er hoeft niets te veranderen en er valt niets te 'winnen'.
Dat je het pas achteraf ziet, is de waar dit proces begint. Komt er niets naar boven, dan zegt dat iets over hoe snel het gaat, niet over jou. De bedoeling is waarnemen, niet corrigeren.
Wat je hiermee zelf kunt, en waar het moeilijker wordt
Een tekst kan een paar dingen doen. Hij kan woorden geven aan iets wat vaag bleef, hij kan helpen herkennen, en hij kan een onderscheid aanreiken dat je daarna zelf kunt gebruiken.
Wat hij niet kan, is met je meekijken op het moment zelf. Daar ligt precies het verschil. Iets helder zien terwijl je dit leest, betekent niet dat hetzelfde onderscheid beschikbaar blijft wanneer er iemand tegenover je zit die teleurgesteld kijkt. Begrijpen en kunnen zijn twee verschillende dingen, en het tweede volgt niet vanzelf uit het eerste.
Dat is geen reden om het niet te proberen. Veel mensen komen een heel eind door eerder te merken wat er gebeurt, zeker in situaties waarin het onderwerp niet het zwaarst beladen is. Het verklaart wel waarom verandering meestal traag gaat en waarom terugval erbij hoort.
Als iets je voortdurend verontrust, medische vragen oproept, of als 'de grond onder je voeten regelmatig wegvalt', dan is het in dat geval aan te raden om hier passende hulp bij te vragen.
Tot slot
Draagkracht verwijst voor Aceso niet naar hoeveel je aankunt.
Maar hoeveel van jou beschikbaar blijft terwijl iets veel van je vraagt. Dat is geen vaststaande hoeveelheid en het is niet overal hetzelfde.
De bruikbare vraag is niet hoeveel je hebt, maar waar je ruimte afneemt, en wat er in die situaties gebeurt vlak voordat je jezelf kwijtraakt.
Wat er in het moment zelf gebeurt, en wat daarbij kan helpen.
Waarom begrijpen en kunnen onder spanning twee verschillende vermogens zijn.
Meer over rust, herstel en het verschil met regulatie.
