top of page

Kan ik leren anders reageren zonder mezelf te forceren?

5 dagen geleden
6 minuten om te lezen

Kort gezegd: Ja, maar niet door jezelf te dwingen. Een automatische reactie verdwijnt niet doordat je haar tegenhoudt: ze verandert wanneer je preciezer merkt wanneer ze verschijnt en wat ze op dat moment probeert te regelen. Dat groeit in haalbare verschuivingen, in gewone momenten, niet in een rechte lijn en niet gegarandeerd.

Ge hebt u voorgenomen om zaterdag echt niets te doen. Zelfs de agenda hebt ge leeggelaten.

Tegen tien uur zit ge in de zetel met een koffie. Rustig. “Dit is het”, denkt ge.

Om half elf hebt ge twee dingen gedaan: een mailtje en de rommelschuif.

Tegen elf uur bedenkt ge dat jouw tuin dringend aangepakt moet worden.

Ge trekt uw schoenen aan.

Aan de deur blijft ge staan. Wat doe ik nu eigenlijk? Ik zou vandaag niets doen.

Ge zet uw schoenen terug en gaat weer in de zetel zitten.

Stilte.

Ge zit nu al drie uur te werken aan ‘niets doen’.

Verandering? Ja, maar niet door jezelf te dwingen

Je automatische reactie tegenhouden is niet hetzelfde als veranderen. Soms lukt het om je in te houden, maar zodra de spanning opnieuw oploopt, merk je dat je toch weer hetzelfde doet.

Verandering begint vaak met iets wat weinig spectaculair lijkt: beter leren waarnemen wat er gebeurt.

Niet om jezelf te corrigeren, maar om te ontdekken hoe je reactie ontstaat en wat er op dat moment met je gebeurt.

In de scène hierboven werd zelfs niets doen een opdracht. Er was een doel, een aanpak en een manier om het goed te doen. Wie dan nog harder zijn best gaat doen om te ontspannen, blijft eigenlijk hetzelfde patroon herhalen.

De inspanning is er wel. Alleen brengt ze niet noodzakelijk de verandering die je zoekt.

Waarom forceren zelden werkt

Wat je op een rustig moment begrijpt of beslist, is niet vanzelf beschikbaar wanneer de spanning oploopt.

Je kunt perfect weten dat je niet meteen hoeft te reageren, en het toch doen. Je kunt weten dat je mag vertragen, maar merken dat je lichaam alweer doorgaat.

Daarom is begrijpen alleen vaak niet voldoende. Je moet ook leren herkennen wat er onder spanning gebeurt en ervaren dat je er anders mee kunt omgaan.

Jezelf voortdurend corrigeren kan dat moeilijker maken. Terwijl je probeert alles goed te doen, ben je vooral bezig met controleren wat je doet. Daardoor blijft er minder aandacht over om waar te nemen wat er eigenlijk gebeurt.

Je probeert je reactie te veranderen, maar raakt ondertussen verwikkeld in het beheersen ervan.

Meer controle betekent niet automatisch meer keuzevrijheid.

Wat je kunt onderzoeken in plaats van corrigeren

In plaats van je reactie meteen te willen veranderen, kun je beginnen met haar beter te leren kennen.

Vier vragen kunnen daarbij helpen:

  • Wanneer verschijnt ze? In welke situaties, bij welke mensen of op welke momenten?

  • Wat gebeurt er vlak daarvoor? Misschien merk je spanning, haast, een gedachte of een verandering in je houding.

  • Wat probeert je reactie te regelen? Misschien wil je iets vermijden, controleren, beschermen of bereiken. Dat is iets om te onderzoeken, niet om zomaar aan te nemen.

  • Wat zou er nog mogelijk zijn terwijl die reactie aanwezig is? Kun je vertragen, contact houden of even niets doen zonder jezelf daarin kwijt te raken?

Je hoeft niet meteen een antwoord te hebben.

Soms ontdek je pas achteraf wat er gebeurde. Soms merk je helemaal niets. Ook dat vertelt iets over wat op dat moment voor jou beschikbaar was.

Wat je waarneemt, geeft informatie over hoe je reageert. Het vertelt niet automatisch waarom je zo reageert of waar die reactie ooit ontstaan is.

Wat er eerst verandert

Verandering begint niet altijd met anders handelen.

Soms merk je voor het eerst wat er gebeurt, terwijl je nog precies hetzelfde doet.

Misschien voel je de spanning iets vroeger opkomen. Misschien herken je de neiging om je terug te trekken, jezelf te verdedigen of meteen in actie te schieten.

Of je merkt pas achteraf dat je jezelf opnieuw voorbijgelopen bent, maar deze keer veel sneller dan anders.

Stel dat je op een familiefeest scherp reageert wanneer je schoonfamilie over je werk begint.

Je weet dat het eraan komt. Je hebt jezelf voorgenomen om rustig te blijven. Toch reageer je opnieuw kortaf.

Alleen merk je deze keer, vlak voordat je antwoordt, hoe je kaak zich aanspant en je ademhaling verandert.

Je antwoord blijft hetzelfde. Maar je hebt iets waargenomen wat voordien aan je voorbijging.

Dat lijkt misschien banaal. Toch ontstaat daar een mogelijkheid die er eerder niet was: je begint je eigen reactie te herkennen terwijl ze zich afspeelt.

Dat betekent nog niet dat je ze kunt veranderen. Wel dat je iets begint op te merken waarmee je verder kunt oefenen.

Hoe dat groeit

Wat je onder spanning wilt kunnen, leer je niet alleen door erover na te denken. Je hebt ook ervaringen nodig waarin je het daadwerkelijk kunt oefenen.

Bij voorkeur in situaties die iets van je vragen, maar waarin er nog voldoende ruimte is om waar te nemen en bij te sturen.

Niet meteen in het moeilijkste gesprek van de week.

Misschien lukt het eerst bij een collega om een moment te wachten voor je reageert. Bij je partner of moeder schiet je nog even snel in je vertrouwde patroon.

Toch is dat niet noodzakelijk een signaal van terugval. De spanning, de relatie en wat er voor jou op het spel staat, kunnen heel verschillend zijn.

Door geregeld te oefenen, met voldoende ruimte voor herstel, kan er geleidelijk meer beschikbaar worden.

Niet noodzakelijk omdat je oude reactie verdwijnt, maar omdat ze niet langer de enige mogelijkheid hoeft te zijn.

Wat je kunt doen wanneer de spanning op het moment zelf oploopt, lees je in Hoe kan ik aanwezig blijven wanneer spanning stijgt?.

Waaraan je merkt dat het verschuift

Niet noodzakelijk doordat je rustiger wordt.

Je kunt rustig zijn omdat er weinig van je gevraagd wordt. En je kunt veel spanning ervaren terwijl je toch bij jezelf blijft.

Een belangrijker verschil is dat je meer mogelijkheden begint te herkennen.

Je merkt bijvoorbeeld dat je boos wordt, zonder dat je meteen hoeft uit te halen. Je voelt de neiging om je terug te trekken, maar je kan toch in contact blijven. Of je merkt dat je over je grens gaat en tijdig kunt stoppen.

De reactie is er misschien nog. Alleen bepaalt ze niet meer vanzelf wat je doet.

Daarbij helpt het wanneer je beter leert onderscheiden wat er in je gebeurt.

Wat voel je lichamelijk? Welke emotie is aanwezig? Welk verhaal maak je ervan? En wat heb je de neiging om te doen?

Die vier dingen kunnen tegelijk optreden, maar zijn niet hetzelfde.

Over dat onderscheid lees je meer in Kan ik leren kiezen wat ik met een emotie doe?.

Wat dit niet betekent

Veranderen zonder jezelf te forceren betekent niet dat je niets hoeft te doen.

Het vraagt oefening, aandacht en soms de bereidheid om aanwezig te blijven bij iets wat ongemakkelijk is.

Ook betekent het niet dat iedere automatische reactie verdwijnt. Sommige patronen zijn hardnekkig, en hoeveel er verandert, verschilt van persoon tot persoon.

Het doel is niet om nooit meer automatisch te reageren.

Het gaat erom dat je jezelf beter leert kennen in die reacties en geleidelijk meer mogelijkheden ontwikkelt om ermee om te gaan.

Je hoeft dus niet eerst van je automatische reacties af te raken om anders te leren handelen.

Waarom weten wat je doet nog niet betekent dat je het ook kunt veranderen, lees je in Waarom helpt inzicht alleen meestal niet?.

Aceso biedt lichaamsgerichte begeleiding vanuit kinesitherapie en fasciatherapie. De begeleiding richt zich op het herkennen van reacties, het ontwikkelen van draagkracht en het oefenen van andere mogelijkheden. Ze vervangt geen noodzakelijke medische of psychologische zorg. Wanneer klachten of reacties je dagelijks functioneren ernstig beïnvloeden, kan bijkomende professionele hulp aangewezen zijn.

Eén vraag voor jezelf

Denk eens aan een specifiek moment van deze week waarop je automatisch reageerde zoals je dat wel vaker doet.

Wat merkte je als eerste, net voordat je reageerde?

Misschien was het een lichamelijke spanning, een gedachte, een gevoel van haast of de neiging om iets te doen.

Misschien merkte je het pas achteraf.

Je hoeft er voorlopig niets aan te veranderen. Begin eens met te ontdekken wat er gebeurt.

Wil je hiermee oefenen?

In Blijf bij jezelf oefen je om op te merken wat er onder spanning met je gebeurt, jezelf te reguleren en te blijven voelen wat je nodig hebt en belangrijk vindt. Je onderzoekt terugkerende patronen en oefent om ook op moeilijke momenten meer mogelijkheden te hebben in hoe je reageert.

Dat doen we lichaamsgericht, tijdens vijf trainingsavonden in een kleine vaste groep, met oefeningen voor tussendoor.

Inzicht kan helpen om te herkennen wat er gebeurt.

Wil je eerst kennismaken met Aceso’s manier van werken? Dan is een ervaringsavond een laagdrempelige eerste stap.

bottom of page