Casus van terugtrekken in een relatie begrijpen

Kort gezegd: Terugtrekken in een relatie gebeurt zelden uit onwil. Het is vaak een beschermingsbeweging die begint bij de eerste spanning, lang voordat je bewust besluit afstand te nemen. Wie dat moment leert herkennen, hoeft niet meteen alles uit te praten. Er ontstaat eerst ruimte om bij jezelf te blijven, terwijl het contact er nog is.

De 'olifant' zat mee aan tafel

Je partner vraagt aan tafel waarom je zo stil bent.

Geen harde of verwijtende vraag op zich, eerder een poging om contact met je te maken.

Toch voel je je keel dichtslaan. Je mompelt: "Er is niets."

Na het eten ruim je de tafel af, kijkt op je telefoon en werkt nog snel een mail voor je werk af.

Ogenschijnlijk lijkt er weinig aan de hand.

Maar in jezelf is er heel wat aan het borrelen.

Niet heel duidelijk wat, maar het is er wel. Misschien is het irritatie, teleurstelling of een behoefte aan rust die je niet goed kunt plaatsten. Misschien denk je: als ik nu begin, stopt het niet en stort ik misschien wel in.

Of: ik wil m'n partner niet kwetsen/belasten.

Tegen de tijd dat je naar bed gaat, is de afstand duidelijk aanwezig.

Nabijheid vraagt te veel. Je wil liever even alleen zijn.

Deze casus van terugtrekken in een relatie gaat niet over iemand die ongevoelig is of niet wil praten.

Ze gaat over een beschermingsbeweging die start voordat je bewust hebt besloten om afstand te nemen.

Wat er die dag thuis gebeurde

Liesbeth, 42, woont samen met haar partner en heeft twee kinderen in de lagere school.

Overdag werkt ze in een functie waarin veel mensen op haar rekenen.

Zij is degene die overzicht houdt wanneer een vergadering stroef loopt, die nog even inspringt wanneer een collega uitvalt en die thuis onthoudt dat er melk, turnkleren en een verjaardagscadeau nodig zijn.

Op een donderdagavond komt ze laat thuis.

In de supermarkt was het druk, een kind wilde niet eten en haar partner had zichtbaar een moeilijke dag gehad. Wanneer hij zegt dat hij zich de laatste weken alleen voelt in hun relatie, verstijft Liesbeth.

Ze hoort zijn woorden, maar in haar lichaam voelt ze een storm opkomen.

Ze hoort zichzelf in de verdediging schieten "Ik doe ook maar mijn best."

Na die uitspraak gaat ze douchen.

Lang.

Niet omdat ze zo nodig onder de douche moet staan, maar omdat het de enige plek is waar niemand iets van haar vraagt.

Later die avond zit haar partner beneden met het gevoel dat hij wordt buitengesloten.

Liesbeth ligt boven wakker en herhaalt het gesprek in haar hoofd.

Waarom kan ik niet gewoon normaal reageren?

Waarom ziet hij niet hoeveel ik doe? 

De volgende ochtend maakt ze extra zorgvuldig de brooddozen klaar.

Ze stelt voor om in het weekend iets leuks te doen met de kinderen.

Wat ze niet doet, is terugkomen op het gesprek. Het gesprek van een paar dagen geleden deed al genoeg pijn...

Wat je hier leest is de concrete prijs van terugtrekken.

De ander voelt afstand en gaat soms meer vragen, aandringen of zwijgen.

Jij voelt nog meer druk en trekt verder weg.

Er ontstaat een patroon waarin beide partners proberen om met spanning om te gaan, maar elkaar onderweg minder goed bereiken.

Terugtrekken is niet noodzakelijk jezelf afzetten tegen de ander

Wanneer we spreken over terugtrekken, denken we al snel aan vermijden: iemand wil geen gesprek, wil niet voelen of neemt geen verantwoordelijkheid.

Soms kan gedrag kwetsend zijn.

Tegelijk is dat niet altijd de hele werkelijkheid.

Bij Liesbeth gebeurde het terugtrekken niet pas toen ze naar boven ging.

Het begon bij de eerste vraag van haar partner.

Haar schouders trokken op, haar ademhaling stopte even en haar blik vernauwde. Er was geen ruimte meer om tegelijk te voelen wat zij nodig had, te horen wat haar partner bedoelde en te verdragen dat er misschien teleurstelling tussen hen was.

Op zo'n moment kiest het systeem vaak voor wat het kent: doorgaan, zorgen, stilvallen of afstand creëren. Niet omdat dat de meest verbindende beweging is, maar omdat het op dat moment voor Liesbeth veiliger aanvoelt dan aanwezig blijven in een ongemakkelijk gesprek.

De perceptieverschuiving zit hier: je terugtrekken is niet enkel een communicatieprobleem dat je met de juiste woorden oplost. Het is vaak een moment waarop je draagkracht onder spanning ontoereikend is om de reactie van je grens bij de ander aan te kunnen. [Waarheid vraagt geen zachtheid, maar draagkracht]

Als je dat moment leert herkennen, ontstaat er keuze.

Niet meteen om alles uit te praten, wel om jezelf minder te verliezen in wat je denkt dat de ander bedoeld heeft.

Binnen Aceso noemen we dit het archetype van een Pleaser

De pleaser is voor Aceso geen label en noch omschrijving van iemands karakter.

Het beschrijft een beweging die onder spanning kan opkomen: afstemmen op wat anderen nodig hebben, zoals ook het artikel[Pleaser? Waarom je jezelf steeds op de laatste plaats zet.] verder toont, de sfeer bewaken, verantwoordelijkheid opnemen en conflict proberen voorkomen.

De Pleaser wil doorgaans geen afstand nemen in een relatie.

Integendeel. Deze beschermingsbeweging probeert verbinding te bewaren door de ander niet lastig te vallen met eigen gevoelens, grenzen of behoeften.

Maar wanneer je lang over je eigen grens gaat, komt er vaak een moment waarop je niet meer kunt afstemmen. Dan lijkt terugtrekken de enige manier om weer wat ruimte te voelen.

Dat maakt de beweging verwarrend.

Eerst zeg je ja terwijl je eigenlijk nee voelt. Je kookt nog, regelt nog, luistert nog.

Vervolgens vraagt je partner waarom je zo ver weg bent, en net die vraag voelt als een extra beroep op iets wat al op is.

De afstand is dan niet ontstaan omdat je te weinig geeft.

Ze ontstaat soms juist nadat je te lang hebt gegeven zonder jezelf werkelijk mee te nemen.

Wat er onder de stilte kan liggen

Terugtrekken ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit.

De ene persoon wordt zwijgzaam. De andere gaat werken, scrolt eindeloos, begint het huis op te ruimen of plant het hele weekend vol. Weer iemand anders wordt praktisch en koel: er is alleen nog aandacht voor wat geregeld moet worden.

Onder die beweging kunnen heel gewone, menselijke ervaringen liggen.

Vermoeidheid die je al dagen wegduwt. Boosheid omdat je opnieuw te veel hebt gedragen. Schaamte omdat je niet kunt geven wat de ander vraagt. Of angst dat een eerlijk antwoord zal leiden tot conflict, verwijt of nog meer emotie.

Dat betekent niet dat je partner niets mag vragen.

Ook de ander heeft recht op contact, duidelijkheid en een antwoord. Maar een gesprek wordt zelden beter wanneer één persoon zichzelf onder druk zet om onmiddellijk beschikbaar te zijn. Dan klinkt er misschien wel een antwoord, maar is er weinig werkelijke aanwezigheid.

Onderscheid maken helpt: Heb ik nu nood aan afstand om mezelf terug te vinden, of gebruik ik afstand om niet te hoeven voelen wat er tussen ons speelt?

Soms is het allebei. Die eerlijkheid vraagt geen perfect inzicht, wel vertraging.

Een ander moment in hetzelfde gesprek

Voor Liesbeth lag de eerste stap niet in een lang relatiegesprek aan de keukentafel.

Die avond zou dat te veel geweest zijn.

De eerste stap was kleiner: opmerken dat haar hand al naar haar telefoon ging en dat ze weinig tot geen ademruimte meer had, precies de signalen die [Fysieke klachten door stress herkennen] helpt herkennen.

In plaats van meteen te verdwijnen, zou ze kunnen zeggen:

"Dit triggert mij. Geef me twintig minuten, ik kom er nadien op terug."

Dat is geen belofte dat het gesprek daarna gemakkelijk wordt. Ook geen formule die altijd werkt.

Soms heeft de ander tijd nodig om opnieuw vertrouwen te krijgen dat je werkelijk terugkomt.

Soms merk je na twintig minuten dat je nog niet klaar bent, en is het nodig om een concreet nieuw moment af te spreken.

Het verschil zit niet in perfect reageren. Het zit in zichtbaar maken wat er gebeurt, zonder jezelf te veroordelen en zonder de ander in het ongewisse te laten. Je neemt een pauze, maar je verdwijnt niet volledig uit het contact.

Daarvoor helpt het om niet alleen naar je gedachten te luisteren. Let op de kleine signalen die eraan voorafgaan: een kaak die vastzit, haastige bewegingen, een vlak gevoel, druk achter je ogen, de neiging om iets nuttigs te gaan doen. Dat zijn geen problemen die weg moeten. Het kunnen vroege aanwijzingen zijn dat je systeem minder ruimte krijgt.

Aanwezig blijven is iets anders dan alles meteen delen

Sommige mensen zijn bang dat ze, zodra ze niet meer terugtrekken, alles moeten vertellen. Elke frustratie, elke twijfel, elk oud gevoel. Maar aanwezig blijven betekent niet dat je geen grens meer hebt of nooit tijd voor jezelf mag nemen.

Het betekent eerder dat je leert onderscheiden: wat is van mij, wat hoort bij de ander en wat gebeurt er tussen ons?

Misschien is je partner gekwetst én ben jij overprikkeld. Misschien heb jij te lang aangepast én heeft de ander nood aan meer duidelijkheid. Die werkelijkheden hoeven elkaar niet uit te sluiten.

Vanuit dat onderscheid kan een relatie minder een plaats worden waar je moet presteren.

Je hoeft niet eerst rustig, sterk of volledig helder te zijn om contact te mogen maken.

Soms begint contact met één eerlijke zin en met beide voeten op de grond voelen, zoals uitgewerkt in [Aanwezig blijven onder spanning leren], terwijl het ongemakkelijk blijft.

Als je dit patroon herkent, hoef je jezelf niet te dwingen om sneller open te gaan.

Kijk eerst eens naar het moment vlak vóór je verdwijnt. Misschien ligt daar geen tekort aan liefde, maar een deel van jou dat al lang probeert alles goed te houden.

Door daar met aandacht bij te blijven, kan er langzaam weer ruimte ontstaan, voor jou én voor wat er tussen jullie werkelijk te zeggen is.

Herken je jezelf in Liesbeth?

Binnen Aceso's traject Blijf bij jezelf leer je dit patroon herkennen vóór het je overneemt, en aanwezig te blijven zonder jezelf te verliezen.

Meld je aan voor de wachtlijst om als eerste te horen wanneer een nieuw traject start.