Waarom blijf ik hetzelfde doen?
Bijgewerkt op: 7 sep
Je hebt jezelf al honderd keer voorgenomen het anders te doen.
Minder zorgen.
Meer rust nemen.
Je grens aangeven.
Niet opnieuw in dezelfde discussie terechtkomen, niet opnieuw blijven piekeren, niet opnieuw alles alleen dragen.
En toch gebeurt het opnieuw.
Wanneer je alweer te snel 'ja' hebt gezegd.
Wanneer je opnieuw uren aan het wroeten bent over iets dat iemand zei.
Wanneer je opnieuw voor rust hebt gezorgd in de relatie, maar jezelf onderweg bent kwijtgeraakt.
Wanneer je lichaam al lang protesteerde voor je hoofd het doorhad.
Op zo'n moment kan het voelen alsof je op dezelfde 'rotonde' bent beland.
Je dacht dat je deze afslag intussen kende.
Je had het gezien, begrepen, erover gelezen, gesproken, nagedacht.
Misschien ben je er al jarenlang mee bezig.
En toch neemt je systeem opnieuw diezelfde afslag.
Dat maakt een belangrijk verschil zichtbaar: weten en kunnen zijn niet altijd hetzelfde
Het is hoe we als mens in elkaar zitten.
Deze gids maakt duidelijk waarom weten en kunnen niet hetzelfde zijn.
De inzichten uit deze gids staan niet op zichzelf.
Binnen Aceso maken ze deel uit van een breder kader waarin lichaam, relaties en dynamiek samen waar nodig bekeken kunnen worden .
Kies hieronder de hoofdstukken waar je meer over wil weten.
Je hoeft ze niet noodzakelijk in volgorde te lezen.
Een woord vooraf
Deze blog is bedoeld om te informeren en inzicht te bieden, niet als vervanging van therapie, medische zorg of professionele begeleiding.
De inhoud kan herkenning oproepen, maar ook vragen, spanning of weerstand.
Wat je erin herkent en welke betekenis dat voor jou heeft, is persoonlijk.
Lees op jouw eigen tempo en in de context die voor jou werkt.
Aceso besteedt zorg aan wat hier geschreven staat.
Deze informatie biedt algemene duiding en geen persoonlijk advies.
Wat ervan passend is voor jouw situatie, vraagt om een eigen afweging en, waar nodig, overleg met een bevoegde zorgverlener.
Ben je in begeleiding bij een therapeut, bespreek het gerust met die persoon.
Heb je vragen over de inhoud, dan mag je die sturen naar info@aceso.be.
Inzicht helpt, maar is vaak niet genoeg
Je weet het. En toch gebeurt het opnieuw.
Inzicht kan enorme opluchting geven.
Het geeft taal aan iets wat jarenlang vaag voelde.
Het helpt begrijpen waarom bepaalde situaties je zo raken.
Het maakt dat je jezelf minder hoeft te veroordelen.
Maar inzicht alleen verandert niet wat er gebeurt wanneer spanning stijgt.
Je kan 's avonds in bed tot een helder inzicht komen over je dag, en de volgende ochtend aan de ontbijttafel meteen in dezelfde valkuil trappen.
Je kan weten dat je een grens mag stellen, en toch ja zeggen.
Je kan weten dat piekeren niets oplost, en toch blijven denken.
Je kan weten dat je lichaam rust nodig heeft, en toch doorgaan.
Je kan weten dat je niet verantwoordelijk bent voor de gevoelens van de ander, en toch beginnen zorgen.
Als mens zoek je vaak naar een oplossing. Terwijl er onder spanning misschien iets anders meespeelt dan wat je bewust probeert op te lossen.
Precies daar kan je vastlopen: tussen wat je reeds begrijpt en wat op het moment zelf beschikbaar blijft. Wanneer spanning toeneemt, kan wat vertrouwd en gekend is gemakkelijker opnieuw naar voren komen. [1]
Veel benaderingen helpen mensen om beter te begrijpen wat er speelt.
Binnen Aceso vertrekken we waar dit relevant is vanuit één aanvullende vraag:
Wat gebeurt er met iemand op het moment dat spanning stijgt en inzicht niet langer vanzelf beschikbaar blijft?
Daarom onderzoeken we niet alleen wat iemand begrijpt, maar ook hoe het lichaam, de relatie en de dynamiek zich op dat moment organiseren en al dan niet invloed op jou hebben.
Spanning reageert sneller dan gedachten
Stel dat iemand onverwacht kritiek geeft.
Of dat een partner afstandelijk reageert.
Of die overduidelijke 'olifant' in de ruimte waar niemand het over wil hebben, maar wel heel duidelijk zich via spanning laat merken.
Op dat moment is er al van alles in beweging vóór je er bewust over hebt nagedacht. [2][3]
Je lichaam reageert.
Je aandacht vernauwt.
Je ademhaling verandert.
Het kan voelen alsof er razendsnel iets wordt afgewogen:
Is dit veilig?
Moet ik iets doen, bijstellen, oplossen of mezelf beschermen?
Veel van die reacties ontstaan voordat je er bewust woorden aan geeft.
Dat proces wacht niet op jouw toestemming.
Het is sneller dan inzicht, sneller dan de beste intentie.
Wanneer spanning hoog genoeg oploopt, is wat je weet niet altijd beschikbaar. Dan kunnen meer geoefende en vertrouwde reacties sneller naar voren komen. [4]
Niet de meest logische, niet de meest volwassen of veiligste.
Denk aan een onbewandeld gedeelte van een bos.
Hoe vaker je het bewandelt, hoe duidelijker het pad wordt.
Na verloop van tijd neem je het bijna automatisch.
Niet omdat je het bewust kiest, maar omdat het het meest vertrouwde pad is geworden.
Ook reacties onder spanning kunnen na verloop van tijd erg vertrouwd worden. Soms blijken ze ooit helpend te zijn geweest; soms is die oorsprong niet duidelijk.
Interessanter dan dit vooraf in te vullen, is onderzoeken wat zo’n reactie vandaag doet en wanneer ze verschijnt.
Onder spanning hoeft wat vertrouwd aanvoelt niet hetzelfde te zijn als wat vandaag werkelijk passend of veilig is.
Iets kan vandaag veilig zijn zonder vertrouwd aan te voelen, net zoals iets vertrouwd kan aanvoelen zonder vandaag nog werkelijk veilig te zijn.
Nota:
Binnen de hedendaagse neurowetenschap groeit het inzicht dat ons brein voortdurend voorspellingen maakt op basis van eerdere ervaringen.
Daardoor kan iets wat vertrouwd is veiliger aanvoelen dan iets wat objectief veiliger is.
Dit sluit aan bij theorieën zoals predictive processing en active inference. [6]
Dat biedt één mogelijke manier om te begrijpen waarom sommige patronen zo hardnekkig kunnen zijn.
Waarom werken zoveel oplossingen maar tijdelijk?
De meeste mensen die bij Aceso terechtkomen hebben reeds een heel parcours afgelegd.
Boeken gelezen, podcasts beluisterd, therapie gevolgd, oefeningen gedaan, grenzen geoefend, inzichten verzameld,...
Soms jarenlang, soms met indrukwekkende diepgang.
Toch hoor ik vaak dezelfde zin:
"Ik begrijp het beter dan vroeger, maar ik loop er nog steeds in vast."
Voor mij is dat geen vreemde stelling.
Het roept voor mij een interessante vraag op: wat gebeurt er wanneer inzicht op zichzelf onvoldoende blijkt om onder spanning anders te kunnen handelen?
Veel aanpakken werken goed als alles goed gaat en je tijd en ruimte hebt.
Als je kan en mag vertragen om met je buikgevoel af te stemmen, of afstand te nemen en er later op terug te komen.
Op dergelijke momenten gaat het goed,
tot je leven je opnieuw triggert : een conflict, een teleurstelling, een relatie die onder druk komt, een lichaam dat begint te protesteren.
Dan is wat gisteren nog vanzelfsprekend leek, vandaag nauwelijks nog haalbaar.
Nee je bent niet kwijt wat je hebt opgebouwd.
Je bent het niet 'vergeten.'
Daarom kijken we binnen Aceso ook naar wat er op zo'n moment onder spanning verandert.
Goede adviezen zijn inhoudelijk vaak juist.
"Geef je grenzen aan."
"Laat los wat niet van jou is."
"Durf voor jezelf kiezen."
"Geef je noden aan."
...
Gedrag verandert niet noodzakelijk omdat iemand harder probeert. Soms wordt verandering pas mogelijk wanneer ook de omstandigheden waarin het gedrag ontstaat mee veranderen.
Nota:
Deze manier van kijken sluit aan bij verschillende hedendaagse auteurs binnen de traumaliteratuur en lichaamsgerichte psychologie, waaronder Gabor Maté, Peter Levine, Bessel van der Kolk en Nicole LePera. Hoewel hun accenten verschillen, beschrijven zij gedrag niet uitsluitend als een bewuste keuze, maar ook als een aanpassing aan ervaringen, context en veiligheid. [6]
Het is niet omdat een advies 'slim' is, dat je het automatisch kan inzetten wanneer je het nodig hebt.
Een goed advies wordt niet automatisch beschikbaar wanneer je net getriggerd wordt.
Iemand die moeite heeft met grenzen stellen weet vaak wat die moet zeggen/doen.
Iemand die zich verliest in piekeren weet ergens wel dat het meestal weinig aan de situatie verandert.
Dan is een mogelijke vraag niet wat iemand nog moet weten, maar waartoe die persoon toegang houdt op het moment dat het ertoe doet.
Ik leek er voorbij te zijn, maar toch komt het terug...?
Dat betekent niet dat je gefaald hebt.
Het kan informatie geven over wat er veranderde: was de spanning hoger, de context anders, waren er minder mogelijkheden beschikbaar, of speelde er iets anders?
Dat is geen bewijs van falen,
het is informatie over waar op dit moment nog ondersteuning wenselijk is.
Waarom mensen blijven zoeken naar de volgende oplossing
Wanneer verandering uitblijft, ontstaat vaak een nieuwe reflex:
Nog een boek.
Nog een cursus.
Nog een methode.
Nog een inzicht.
Niet dat inzicht onbelangrijk is,
maar als een poging om te veranderen wat er zich onder spanning afspeelt.
Op een bepaald moment verschuift de vraag daarom van:
"Wat moet ik nog beter begrijpen?"
naar:
"Wat gebeurt er met mij wanneer spanning stijgt en alles wat ik weet niet langer vanzelf beschikbaar is?"
Misschien ligt het probleem niet waar je zoekt
De meeste mensen richten hun aandacht op wat zichtbaar wordt:
piekeren, zorgen, aanpassen, controleren of vermijden.
Maar wat als dat niet het begin van het verhaal is?
Wat als het patroon slechts het gevolg is van iets dat al eerder in beweging kwam?
Dan verandert ook de vraag.
Niet:
"Hoe stop ik dit?"
Maar:
"Wat gebeurt er vlak vóór dit patroon ontstaat?"
Wie wil begrijpen waarom hij telkens opnieuw op dezelfde rotonde belandt, kijkt daarom niet alleen naar het patroon zelf, maar ook naar wat eraan voorafgaat of ermee samenhangt:
de context, het thema en de spanning waarin het patroon zichtbaar wordt.
Wat gebeurt er vlak vóór een patroon zichtbaar wordt?
Wanneer mensen over patronen praten, gaat het meestal over wat zichtbaar wordt: het piekeren, het zorgen, het aanpassen, het terugtrekken, het controleren.
Maar tegen de tijd dat een patroon zichtbaar is, is er al veel gebeurd.
Misschien was er een bericht waarop iemand niet antwoordde.
Misschien veranderde de toon van een gesprek.
Misschien voelde je iets verschuiven in de kamer.
Objectief niets opvallends, maar in jezelf kon je er een heel hoofdstuk met illustraties over maken.
Spanning, onrust, twijfel, nog voor er woorden of verhalen waren.
Lichamelijke reacties kunnen merkbaar zijn voordat je bewust begrijpt wat er gebeurt. [5]
De ademhaling verandert, de spieren spannen aan, er ontstaat een impuls om iets te doen, op te lossen, te vermijden, recht te zetten.
Sneller dan je er een gedachte aan kan koppelen.
Dat maakt patronen ook lastig te herkennen.
Ze zien er niet altijd hetzelfde uit:
Een Pleaser past zich aan aan een partner, een collega, een ouder.
De situaties verschillen, de onderliggende beweging blijft dezelfde.
Iemand die zichzelf verliest in zoeken doet dat misschien in boeken, in opleidingen, in nieuwe methodes, in nieuwe plannen.
De vorm verandert.
De beweging blijft.
Daardoor denken mensen soms dat ze met telkens andere problemen te maken hebben.
Terwijl ze in werkelijkheid vaak dezelfde dynamieken tegenkomen in een andere context.
De vraag verschuift. Niet: "Waarom doe ik dit?" Maar: "Wat gebeurt er hier, en welke functie zou deze reactie op dit moment kunnen hebben?”
Die vraag verandert de verhouding tot het patroon.
Plots gaat het niet over een fout, niet over een tekort.
Dan wordt het patroon iets om te onderzoeken in plaats van alleen iets dat 'weg' of 'opgelost' moet.
Binnen Aceso kijken we daarom niet alleen naar het zichtbare patroon.
We onderzoeken drie opeenvolgende lagen:
de context waarin spanning ontstaat;
het thema dat geraakt wordt;
de beweging die het systeem vervolgens maakt.
Van daaruit kunnen we onderzoeken wat verschillende situaties mogelijk met elkaar verbindt.
Hoe Aceso kijkt
Twee mensen kunnen dezelfde klacht hebben; allebei uitgeput, allebei vastlopend in relaties, allebei moeite met grenzen.
En toch kan wat er meespeelt volledig verschillend zijn.
Bij de ene blijkt voortdurend verantwoordelijkheid opnemen voor anderen mee te spelen. Bij de andere voortdurend zichzelf onder druk zetten.
Qua klacht lijken ze misschien op elkaar.
Qua onderliggend patroon: wezenlijk anders.
Daarom gaan we bij Aceso waar nodig verder kijken dan de klacht zelf.
En nemen de beschermende bewegingen en patronen mee die in de context meedraaien.
Gedrag is voor ons niet in de eerste plaats iets dat gecorrigeerd moet worden.
Het is informatie.
Nota:
Deze visie sluit aan bij een bredere verschuiving binnen de traumaliteratuur. Auteurs zoals Gabor Maté, Peter Levine, Bessel van der Kolk en Nicole LePera beschrijven symptomen en gedrag niet alleen als problemen die moeten verdwijnen, maar ook als pogingen van een organisme om zich aan te passen aan eerdere ervaringen.
Binnen Aceso bouwen we verder op die gedachte, met een specifieke focus op positie, onderscheid en keuzevrijheid. [6]
Wanneer iemand voortdurend zorgt en zichzelf daarmee op de laatste plaats zet, vertelt dat iets maar nog niet wat. De vraag wordt dan: wat gebeurt hier, wat houdt deze reactie mogelijk in stand en wat maakt ze op dat moment beschikbaar?
De eerste vraag is niet "Hoe krijg ik dit weg?", maar "Wat probeert dit mogelijk te maken?
Terwijl iemand zijn verhaal vertelt, kijken we ook naar wat er intussen in het lichaam en het zenuwstelsel gebeurt.
De ademhaling die verandert.
De spanning die opduikt.
De impuls om te relativeren, te zorgen, te verdwijnen.
Precies daar kan een direct aanknopingspunt voor verandering zichtbaar worden.
Niet reconstrueren hoe een patroon vroeger verliep.
Maar samen waarnemen hoe het zich nu organiseert.
We kijken waar nodig naar drie lagen die in wisselwerking staan:
Het lichaam
De relaties
De dynamiek
Hoe reageert je zenuwstelsel wanneer spanning stijgt?
Wat gebeurt er wanneer iemand belangrijk voor je wordt?
Ga je je aanpassen, neem je verantwoordelijkheid over, trek je je terug?
Welke rol neem je in een dynamiek, en wat lokt die rol op fysiek vlak uit?
Samen kunnen die drie lagen meer zicht geven op wat er op dat moment meespeelt.
Waar werkt Aceso uiteindelijk naartoe?
Soms vragen mensen:
"Betekent dit dat ik helemaal anders moet worden?"
Nee.
Zorgen voor anderen kan een prachtige kwaliteit zijn.
Scherp aanvoelen wat er leeft in een ruimte kan een kracht zijn.
Analyseren, doorzetten, verbinding zoeken,...
Dat zijn geen fouten die weggewerkt moeten worden.
Wat mag veranderen, is dat je die kwaliteiten niet langer automatisch hoeft in te zetten.
Je patronen hoeven niet weg. Je kan de kwaliteiten ervan meenemen en tegelijkertijd de 'tegenbeweging' terug claimen.
Niet: "Hoe zorgen we ervoor dat je nooit meer piekert?
"Maar: "Hoe zorg je ervoor dat je je niet meer hoeft te verliezen in het piekeren, maar sneller kan leren opmerken en steviger houvast vinden in je eigen lichaam / moment?"
Niet: "Hoe zorgen we ervoor dat je nooit meer spanning voelt?
"Maar: "Hoe blijf je aanwezig wanneer spanning deel wordt van de situatie?"
Waar werkt Aceso naartoe?
Spanning hoort bij het leven.
Een moeilijk gesprek brengt spanning mee.
Een nieuwe stap zetten brengt spanning mee.
Liefde kan spanning meebrengen.
Wie probeert alle spanning te vermijden, vermijdt uiteindelijk ook een deel van het leven zelf.
Het doel is daarom niet minder voelen.
Het is meer mogelijkheden hebben wanneer je ze nodig hebt.
Niet minder spanning, maar meer ruimte en keuzevrijheid wanneer spanning verschijnt.
Niet minder gevoeligheid, maar meer bewegingsvrijheid binnen die gevoeligheid.
Niet altijd weten wat juist is, maar aanwezig blijven terwijl je het uitzoekt.
Waar vroeger misschien maar één automatische reactie beschikbaar was, ontstaat er geleidelijk aan keuze.
Geen perfecte keuze, geen perfecte rust, maar een groeiende vrijheid om afgestemd te reageren op wat de situatie vandaag werkelijk vraagt.
Je hoeft niet een ander mens te worden. Je wordt uitgenodigd meer van jezelf toe te laten, ook wanneer het moeilijk wordt.
Samenvatting
Mensen komen vaak naar Aceso omdat ze vastlopen in klachten, spanningen of terugkerende patronen.
Ze hebben meestal al veel geprobeerd.
Vaak ook al veel begrepen.
Toch blijven dezelfde situaties iets in beweging brengen.
Niet omdat inzicht onbelangrijk is.
Maar omdat inzicht alleen niet altijd beschikbaar blijft wanneer spanning stijgt.
Daarom kijken we bij Aceso waar nodig niet alleen naar het verhaal.
Niet alleen naar de klacht.
En ook niet alleen naar het gedrag.
We onderzoeken waar nodig vanuit een lichamelijk perspectief hoe een patroon zich organiseert.
Wat er gebeurt wanneer spanning ontstaat.
Hoe je lichamelijk erop reageert.
En hoe er opnieuw ruimte kan ontstaan voor andere mogelijkheden om met de spanning om te gaan.
Duurzame verandering gaat zelden alleen over méér weten.
Ze gaat over méér mogelijkheden ter beschikking hebben wanneer het leven daarom vraagt.
Je hoeft niet een ander mens te worden. Je wordt uitgenodigd meer van jezelf toe te laten, ook wanneer het moeilijk wordt.
Waar herken jij jezelf het meest?
Als je merkt dat je jezelf kwijtraakt in fysieke spanning, emoties of gedachten
Dan vind je hier misschien meer interessante informatie:
Als je hoofd sneller gaat dan je lichaam
wanneer je patronen feilloos herkent maar ze toch niet kan stoppen, wanneer prikkels zich opstapelen en rust moeilijk blijft,...
Dan is dit voor jou:
Als je in je werk of relaties ziet wat je hier leest
Dan vind je hier misschien meer interessante informatie:
Wil je niet alleen begrijpen wat er speelt,
maar ook ervaren hoe Aceso hiermee werkt?
Wetenschappelijke achtergrond
1. Damasio AR. The Feeling of What Happens: Body and Emotion in the Making of Consciousness. Harcourt; 1999.
2. LeDoux JE. The Emotional Brain. Simon & Schuster; 1996.
3. Porges SW. The Polyvagal Theory. Norton; 2011.
4. van der Kolk BA. The Body Keeps the Score. Viking; 2014.
5. Craig AD. "How Do You Feel? Interoception: The Sense of the Physiological Condition of the Body." Nature Reviews Neuroscience. 2002;3:655–666.
6.Verdiepende literatuur
The Body Keeps the Score — Bessel van der Kolk
When the Body Says No — Gabor Maté
In an Unspoken Voice — Peter Levine
How to Do the Work — Nicole LePera
Geschreven door Matthieu Bosmans Oprichter Aceso Afbeeldingen met behulp van AI
