Je bent niet je reactie. Maar ook niet je rollen, verwachtingen en patronen

Je kent het misschien wel.

Je rijdt naar huis na een lastige werkdag.

Onderweg herhaal je het gesprek nog eens in je hoofd.

Wat je had moeten zeggen.

Wat de ander bedoelde.

Waarom het je zo raakte.

Tegen dat je thuiskomt, ben je eigenlijk nog steeds op het werk.

Niet fysiek.

Maar mentaal en energetisch wel.

Of dit:

Je partner zegt iets onschuldigs.

Noch hard, noch verwijtend.

En toch voel je onmiddellijk spanning.

Je trekt je terug.

Je verdedigt jezelf.

Je merkt dat je je wilt verantwoorden voor je reactie en mening.

Nog voor je bewust gekozen hebt, is het al zover.

En dat is menselijk.

Iedereen heeft dergelijke reacties.

De vraag is alleen:

Wat gebeurt er daarna?

Meer dan een reactie

Het is 'makkelijk' om te leven alsof we die reacties zijn.

"Ik ben nu eenmaal gevoelig."

"Ik ben iemand die conflicten vermijdt."

"Ik ben een piekeraar."

"Ik ben perfectionistisch."

"Ik ben een pleaser."

"Ik ben..."

Op het eerste zicht ... logisch.

Je ervaart iets.

Dus begin je te geloven dat het is wie je bent.

Maar wat als dat niet helemaal klopt?

Wat als een reactie geen identiteit is, maar wat je geleerd hebt aan te nemen als identiteit? Het verschil tussen nature and nurture. Aangeboren en aangeleerd.

Wat als het een manier is waarop jouw systeem zich heeft leren organiseren?

Omdat die reactie ooit bescherming en houvast gaf waar die voor jou ontbrak.

Waarom systemen reageren zoals ze reageren

Een kind dat opgroeit in veel spanning leert vaak sneller voelen hoe anderen zich voelen.

Een kind dat vaak kritiek kreeg leert zichzelf nauwkeuriger controleren.

Een kind dat weinig veiligheid ervaarde leert vooruitdenken, plannen of waarschuwen.

Als kind passen we ons aan.

En als de omgeving dezelfde signalen blijft geven leert het systeem zich herhaaldelijk in een bepaalde richting aan te passen. Een soort conditionering of training meebepaald door omgeving.

Tot die richting vanzelfsprekend begint te voelen.

Later noemen we dat soms een karaktertrek.

Maar vaak kijken we naar het eindresultaat zonder te zien hoe het ontstaan is.

Wanneer identiteit het onderzoek stopt

Hier wordt het interessant.

Want er is een verschil tussen begrijpen en erin vastlopen.

Begrijpen zegt:

"Nu snap ik waarom ik dit doe."

Identiteit zegt:

"Zo ben ik."

En vanaf dat moment stopt vaak het onderzoek.

De reactie krijgt een naam.

Een verklaring.

Een label.

En ongemerkt wordt het deel van het zelfbeeld.

Terwijl er eigenlijk iets anders mogelijk is.

Het moment waarop ruimte ontstaat

Stel dat je in discussie bent met je partner.

Je voelt spanning opkomen.

Je borst trekt samen.

Je gedachten versnellen.

Je voelt de neiging om jezelf te verdedigen.

Vroeger werd je die reactie.

Nu merk je ze op.

Dat lijkt een klein verschil.

Maar het verandert alles.

Want in het opmerken ontstaat ruimte voor onderscheid.

Ruimte tussen jou en wat je systeem automatisch wil doen.

Ruimte waarin je niet langer volledig samenvloeit met de reactie.

Voor veel mensen stopt het hier.

Observeren.

Bewust worden.

Loskomen.

Dat is waardevol.

Maar het is niet het einde van de beweging.

Want wat doe je met die ruimte?

Dit is misschien de belangrijkste vraag.

Zodra reactie en identiteit uit elkaar vallen, ontstaat er een leegte.

En die leegte kan ongemakkelijk zijn.

Veel mensen vullen ze onmiddellijk opnieuw op.

Met oude verhalen.

Met meningen van anderen.

Met labels.

Met verwachtingen.

Met nieuwe identiteiten.

Maar wat als die ruimte nergens voor ingevuld hoeft te worden?

Wat als die ruimte bedoeld is om te 'luisteren'?

Niet naar de luidste stem.

Niet naar de grootste angst.

Niet naar de sterkste impuls.

Luisteren naar jouw eigen kompas.

Binnen Aceso noemen we dat het leading principle. (lees er hier meer over)

Het leading principle is niet je persoonlijkheid noch wie je bent.

Maar de richtinggevende samenhang van jouw systeem.

De manier waarop alles wat je hebt meegemaakt zich organiseert tot een bepaald gevoel van richting.

Een eigen manier van naar het leven kijken en in het leven staan, als je vanuit die plek zou leven en handelen.

Nee dit is geen aansporen tot chaos, anarchie of loskoppelen van maatschappelijke normen.

Dit is handelen vanuit afstemming met jezelf, de context en het moment. Met behoud van onderscheid en nuance.

Dit is niet blindelings volgen van intuïtie, maar afstemming met context, jezelf en het moment.

Alsof het hele moment op zijn plaats valt.

Een andere vorm van vrijheid

Veel mensen denken dat vrijheid betekent dat je kunt doen wat je wil.

Of voelen wat je voelt.

Of spontaan je intuïtie volgen.

Maar dat leidt vaak tot chaos.

Vrijheid is iets anders...

Vrijheid ontstaat wanneer je niet langer automatisch gestuurd wordt door je reactie.

Maar ook niet door een identiteit die vertelt wie je zou moeten zijn.

Vrijheid ontstaat wanneer je voldoende ruimte hebt om af te stemmen op wat werkelijk nodig is in de huidige situatie, binnen de huidige context.

En van daaruit te handelen.

Soms betekent dat spreken.

Soms zwijgen.

Soms blijven.

Soms vertrekken.

De vorm verandert.

De afstemming blijft.

Samengevat

Je bent niet je reactie.

Maar je bent ook niet de identiteit die je rond die reactie hebt opgebouwd.

We leven in een maatschappij die labels vooropstelt,

zonder aan te geven hoe je daarmee richting kan vinden.

Ontwikkeling gaat niet over iemand anders worden.

Ontwikkeling gaat over voldoende onderscheid opbouwen zodat reactie, emotie, verhaal en identiteit uit elkaar kunnen vallen.

In die ruimte verschijnt geen nieuwe identiteit.

Wel de mogelijkheid om te luisteren naar wat zich al die tijd onder de ruis bevond.

Misschien was je innerlijk kompas nooit weg.

Misschien stond er gewoon te veel tussen.