Wat is co-regulatie en hoe werkt het bij volwassenen?

Kort gezegd: Co-regulatie betekent dat de aanwezigheid van een ander mee bepaalt hoeveel van jou beschikbaar blijft wanneer spanning oploopt. Die ander neemt je spanning niet weg, neemt niets over en geeft je niet per se gelijk. Het gaat in beide richtingen, en het is geen tekort aan zelfstandigheid: iets zelf kunnen en iets alleen móéten kunnen zijn twee verschillende dingen.

Je komt thuis na een dag waarop van alles is misgelopen. Je begint te vertellen. Eerst komt alles er tegelijk uit.

Je partner gaat naast je zitten en luistert. “Vertel eens. Wat is er gebeurd?”

Terwijl je vertelt, merk je dat je wat rustiger wordt. En ergens hoor je jezelf zeggen: “Eigenlijk was het vooral dat …”

Dat ene moment. Die opmerking die bleef hangen. Daar zat het je blijkbaar het meest.

Je dag is nog altijd even hard misgelopen. Maar je weet beter wat je geraakt heeft. En je ziet weer helder wat je ermee wilt doen.

Dezelfde avond kan ook anders lopen. De ander vult het voor je in: een oplossing, geruststelling, "je moet gewoon...".

Je merkt dat je jezelf begint te verantwoorden waarom dat zo niet werkt en je wordt er al snel moe van. Of de ander raakt zelf gespannen van jouw verhaal, en voor je het weet zit jij hem of haar gerust te stellen.

En misschien ben jij vooral degene die luistert. Op je werk, thuis, bij vrienden. Wanneer jij een slechte dag had, zeg je "het gaat wel" en vraag je hoe het met de ander is. Ook dan speelt iemand mee in wat er van jou beschikbaar blijft, alleen loopt het maar in één richting.

In beide gevallen speelt iemand mee in wat er van jou beschikbaar blijft. Dat is waar deze pagina over gaat.

Wat co-regulatie betekent

Het woord komt uit de ontwikkelingspsychologie, waar het vooral over ouders en kinderen gaat. Hier gebruiken we het voor volwassenen, in deze betekenis. Co-regulatie is de wisselwerking waarbij de aanwezigheid van een ander beïnvloedt hoeveel van jou bereikbaar blijft terwijl spanning stijgt: kun je nog merken wat er gebeurt, onderscheiden wat van jou is, en kiezen wat je doet? Je komt het tegen aan de keukentafel, op het werk, in een telefoongesprek. Vaak zonder dat je het zo noemt.

Het verschil met zelfregulatie is niet "alleen versus samen". Het verschil is of de aanwezigheid van een ander bepalend is voor wat er voor jou beschikbaar blijft, of niet.

Dit geldt in beide richtingen. Een collega of vriendin is aangeslagen. Je beslist te zwijgen. Je blijft gewoon bij haar zitten, laat stiltes bestaan, en merkt dat ook jij rustiger wordt wanneer zij begint te praten. Jouw aanwezigheid doet bij een ander iets, en andersom. Het is dus geen zaak die alleen speelt tussen partners.

Hoe het werkt

Vaak zit het niet in wat de ander zegt, maar in hoe die ander er is. Waar je op kunt letten bij iemand bij wie meer van jou beschikbaar blijft:

• een tempo dat niet versnelt als het jouwe versnelt;

• niets overnemen en niets voor jou laten beslissen;

• jouw standpunt laten bestaan, ook als het niet overeenkomt met dat van de ander;

• blijven bij wat er feitelijk gebeurd is, zonder overhaast naar een oplossing te zoeken;

• niet meegaan in jouw ‘alarm’, en het ook niet wegduwen.

Je ziet het aan wat er daarna weer mogelijk wordt. Niet aan of je je rustiger voelt: rust is geen maat. Wel aan of je weer iets merkt, iets kunt onderscheiden, of er meer dan één reactie in beeld komt.

Hetzelfde gedrag werkt niet altijd. Soms is er te veel tegelijk en helpt iemand die het kleiner maakt. Soms ontbreekt vooral overzicht en is iemand die feitelijk blijft juist wat je nodig hebt. En soms is er van de ander net die ene toon die bij jou niet landt. Het hangt af van wat er op dat moment bij jou ontbreekt, van wat de ander bij je raakt en van waar het over gaat. Daarom is er geen script dat altijd werkt, en kun je het ook niet als techniek op iemand toepassen.

Wat co-regulatie niet is

• Sussen of gelijk geven. Dat kan een ander kalmer maken en tegelijk jouw eigen positie ondermijnen.

• Overnemen. Iemand die je probleem oplost of je emotie overneemt, ontneemt je soms net de ruimte om ervan te kunnen leren of door te laten transformeren.

• Jezelf aanpassen. Aanpassen en afstemmen zien er ogenschijnlijk hetzelfde uit. Bij co-regulatie ben jij er tijdens het contact nog bij: je merkt nog wat je zelf vindt, wilt en nodig hebt.

• Een manier om de ander te sturen. "Ik blijf kalm zodat jij ook kalm wordt" is een poging om de reactie van de ander te controleren, niet om er te zijn.

• Bewijs van wat de ander voelt. Wat je bij de ander oppikt is informatie, geen vaststelling. "Ik voel jouw spanning" zegt iets over wat er bij jou gebeurt. Wat de ander voelt of bedoelt, weet je pas wanneer je het afstemt.

• Permanente beschikbaarheid voor elkaar. Ook afstand, een pauze of een grens horen bij een relatie waarin mensen elkaar helpen.

Steun is geen tekort

Er hangt vaak schaamte rond: als ik het zelf kon, had ik die ander niet nodig. Maar iets zelf kunnen en iets zelf moeten zijn twee verschillende dingen. De vraag die iets zegt, is of alleen doen hier een keuze was, of dat het antwoord al vaststond.

Draagkracht groeit niet door minder steun nodig te hebben. Wat verandert, is dat je gerichter merkt wanneer een ander helpt, en wat die ander dan doet. Meer over die verhouding lees je in Wat betekent draagkracht?

Waar het scheef kan gaan

Het kan scheef gaan wanneer je alleen nog rustig bent in de buurt van één persoon, of wanneer jij gespannen raakt zodra die ander wegvalt. Dat is een reden om er aandachtig naar te kijken, geen oordeel over jou of over de relatie.

En in een relatie waar werkelijke fysieke en/of emotionele onveiligheid, afhankelijkheid of dwang speelt, is de aanwezigheid van die ander geen vanzelfsprekende steun, ook al kan ze zo ervaren worden. Het onderscheid in deze tekst is dan geen maat voor wat je doet, en jezelf beschermen hoeft in dergelijke situaties niet noodzakelijk bijgestuurd te worden. Het verschil tussen beschermen en bij jezelf blijven lees je in Wat is het verschil tussen mezelf beschermen en bij mezelf blijven?

Eén vraag voor jezelf om hier richting in te krijgen

Wie helpt mij om beschikbaar voor mezelf te blijven wanneer de spanning in mijzelf oploopt, en wat doet die persoon wat anderen niet doen?

Er is geen goed of verkeerd antwoord.

Wat je hiermee zelf kunt

Deze tekst kan een stem geven aan iets wat vaag bleef, en je helpen onderscheiden tussen steun en overnemen. Deze tekst verandert niet of een ander je werkelijk kan kalmeren, en het is geen handleiding om een ander te "co-reguleren".

Begrijpen en kunnen zijn twee verschillende dingen: wat je nu helder ziet, is niet vanzelf beschikbaar wanneer spanning hoog oploopt.

Gaat het om aanhoudende ontregeling of om medische vragen, dan is dit niet het juiste kader en is passende hulp zoeken de aangewezen stap.

Wat je zelf kunt doen op het moment dat spanning stijgt, lees je in Hoe kan ik aanwezig blijven wanneer spanning stijgt?