Chronische spanning in het zenuwstelsel: de Formule-1 metafoor

Kort gezegd: een zenuwstelsel dat lang op hoge snelheid heeft geleefd, is niet stuk als het bij vertragen plots meer pijn of vermoeidheid voelt. Het systeem raakt gewend aan activatie.

Signalen die op snelheid naar de achtergrond verdwenen, worden pas zichtbaar zodra het tempo zakt. Draagkracht opbouwen betekent hier niet stoppen, maar leren schakelen tussen versnellingen.

Herken je dit?

Je loopt de hele dag door je to-do-lijst. Van de ene taak naar de andere, van het ene overleg naar het volgende, van boodschappen naar was naar mails die nog moeten. Je voelt onderweg weinig. Je functioneert, je vinkt af, je gaat door.

Pas 's avonds, wanneer je eindelijk in de zetel of in bed ligt, merk je het.

Je lichaam voelt alsof het onder een vrachtwagen heeft gelegen. Niet omdat er die dag iets bijzonders is gebeurd of omdat je zware dingen hebt gedaan, maar omdat alles wat je de hele dag niet voelde nu tegelijk naar boven komt.

Stel je een Formule 1-piloot voor.

Op het circuit rijdt hij meer dan 300 kilometer per uur. Het lichaam staat volledig op scherp, de blik vernauwt, de aandacht wordt extreem precies en reacties worden razendsnel.

In die snelheid verdwijnen veel signalen naar de achtergrond. Ze zijn op dat moment niet relevant voor de piloot. Hij wil winnen en zijn systeem doet het nodige daarvoor.

Wanneer de piloot na de race uitstapt, veranderen de prioriteiten van de signalen. De handen beginnen te trillen, de vermoeidheid wordt voelbaar, spieren beginnen pijn te doen. Voor een buitenstaander lijkt het alsof het probleem na de race ontstaat.

Maar eigenlijk gebeurt er iets anders: de signalen die tijdens de snelheid naar de achtergrond verdwenen, komen opnieuw naar de voorgrond.

In veel begeleidingscontexten zien we lichamen die op een vergelijkbare manier functioneren.

Niet op een circuit, maar in een leven waarin spanning, verantwoordelijkheid of chronische pijn voortdurend aanwezig zijn.

Het zenuwstelsel leert omgaan met intensiteit.

Het wordt snel, alert, doeltreffend, zoals een piloot die perfect weet hoe hij zijn wagen op hoge snelheid moet houden.

Waarom het zenuwstelsel gewend kan raken aan chronische spanning

Dit is een praktijkobservatie: voor veel mensen met chronische spanning in het zenuwstelsel, langdurige stress of fibromyalgie ontstaat vaak een bijzonder patroon.

Het lichaam raakt gewend aan een hoge mate van activatie.

Niet omdat dat prettig is, maar omdat het functioneel blijkt.

In snelheid verdwijnen veel signalen naar de achtergrond: vermoeidheid, pijn, spanning. Zoals bij een piloot die op topsnelheid rijdt en nauwelijks nog voelt wat er buiten het circuit gebeurt. Het systeem blijft functioneren tot het niet meer verder kan.

Wat er gebeurt wanneer het tempo zakt

Wanneer zo'n systeem vertraagt, wordt het lastig. Signalen die lange tijd naar de achtergrond verdwenen waren, worden plots duidelijker: spanning in het lichaam, vermoeidheid, pijn.

Voor het lichaam kan dat voelen alsof vertragen het probleem is.

Terwijl er eigenlijk iets anders zichtbaar wordt:

Vertragen maakt voelbaar wat in snelheid moeilijk waarneembaar was.

Precies zoals 's avonds in de zetel, wanneer de dag stilvalt en het lichaam alsnog voelt wat het de hele dag heeft weggewerkt.

Het perspectief van het lichaam

Voor het lichaam zelf is snelheid zelden het probleem.

Snelheid kan zelfs een vorm van stabiliteit zijn: de motor draait, het systeem weet wat het moet doen.

Wanneer het tempo zakt, verandert dat landschap.

Signalen die eerder naar de achtergrond verdwenen, worden opnieuw duidelijk. Er is eindelijk ruimte om ze waar te nemen.

En in de praktijk zie ik dat dat heel verwarrend kan zijn:

het lijkt alsof vertragen de oorzaak is van wat voelbaar wordt.

Het perspectief van de omgeving

De klassieker die ik dan hoor: "Ik moet het gewoon wat rustiger aan doen." "Wat meer pauzes nemen. "

Maar voor een lichaam dat gewend is geraakt aan snelheid, is vertragen geen eenvoudige stap.

Het vraagt iets dat het systeem vergeten is hoe dat te doen. Niet stoppen of pauzeren, maar schakelen in intensiteit. Niet rustiger aan doen, maar leren terug contact maken met die vroegere signalen.

Schakelen van zes naar vijf, van vijf naar vier.

Zoals een piloot die opnieuw moet leren voelen wanneer het moment komt om een versnelling lager te gaan.

Het perspectief van de persoon zelf

Voor wie in dit lichaam leeft, kan het bijzonder verwarrend zijn. Aan de ene kant is er het verlangen naar rust. Aan de andere kant lijkt elke poging om te vertragen het lichaam juist onrustiger te maken.

Snelheid, adrenaline en "jagen" zijn hier niet onlogisch. Het is gekende veiligheid. Voorspelbaar. Zoals een piloot die liever op hoge snelheid rijdt dan dat de wagen zou stilvallen.

Het perspectief van de begeleider

In lichaamsgericht werk is dit verschil vaak heel tastbaar.

Wanneer een lichaam jarenlang op snelheid heeft geleefd, kan een directe beweging naar stilstand onveiligheid, onrust en soms angst oproepen. Het lichaam reageert met spanning en ongemak in plaats van ontspanning en rust.

Het systeem heeft nog geen vertrouwen in de tussenstappen die het mag nemen.

Dat is waar positioneel begeleiden een meerwaarde vormt.

Een begeleidingsvorm waarin je gedoseerd het verschil leert voelen: tussen kracht en spanning, tussen waakzaamheid en dreiging, tussen bewegen en overleven.

Zoals een instructeur die een piloot niet leert stoppen, maar helpt herkennen wanneer het moment komt om te schakelen.

Waarom variatie hier belangrijker is dan rust

In begeleiding van chronische spanning of chronische pijn gaat het zelden over het wegnemen van activatie. Veel vaker gaat het over het herstellen van variatie in het zenuwstelsel.

Wanneer schakelmomenten opnieuw herkenbaar worden, ontstaat er opnieuw keuze waar je voordien op automatische piloot reed.

De snelheid hoeft niet te verdwijnen, maar wordt niet langer de enige mogelijkheid.

Het systeem ontdekt opnieuw dat er meer bestaat dan alleen gas geven of volledig stilvallen.

Dat draagkracht opbouwen niet gelijkstaat aan minder voelen, is een mechanisme dat verder wordt uitgewerkt in [Kan stress pijn versterken? Ja, en zo werkt het].

Slot

In begeleidend werk zie ik dit mechanisme meerdere keren per week terugkomen.

En dat heeft niets te maken met al dan niet hun best doen of niet doen, bepaalde richtlijnen volgen of niet...

Nee ze leerden zich aangepassen aan stress die zich dag in dag uit keer op keer bleef opstapelen.

Zoals een Formule 1-piloot die zo gewend is geraakt aan snelheid dat traagheid vervreemd en spannend is.

Begeleiding gaat dan zelden over het stoppen van beweging. "De goedbedoelde adviezen van platte rust"

Hier gaat het om het lichaam opnieuw laten ontdekken dat het kan bewegen zonder voortdurend op topsnelheid te moeten leven.

Dat er tussen gas geven en stilvallen een volledig landschap aan mogelijkheden ligt.

Een landschap dat uitgebreider in kaart wordt gebracht [Leven met een gevoelig zenuwstelsel: waarom sommige mensen meer voelen, meer verwerken en sneller overbelast raken], en dat ook doorwerkt in hoe overprikkeling zich chronisch kan opstapelen, zoals beschreven in [Gids bij chronische overprikkeling].

Herken je dit patroon in je eigen lichaam en wil je leren hoe je opnieuw kan schakelen in plaats van enkel te versnellen of stil te vallen?

Maak een afspraak via de knop hieronder voor een kennismaking.

Maak een afspraak